Bakı, 25 fevral, AZƏRTAC
Almaniyadakı bir mağarada 1979-cu ildə kəşf edilmiş Adorant adlı kiçik bir əşya təxminən 40 min il əvvəl Avropada fərqli bir mədəniyyət quran ibtidai insanlar tərəfindən hazırlanmış maraqlı mixi və nöqtə ardıcıllığına malikdir. Eyni mədəniyyətin məhsulu olan çoxsaylı digər artefaktlar da oxşar izləri nümayiş etdirir.
AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, aparılan yeni tədqiqatların nəticələrinə görə, nəhəng fil sümüyündən hazırlanmış və hibrid aslan-insan məxluqunu təsvir edən bu heykəlcik kimi əşyalardakı izlər yazılı dilə aid deyil. Lakin aşkar edilib ki, bu artefaktlar qədim Mesopotamiyada təxminən 3300-cü ildə ortaya çıxan və ən qədim məlum yazılı dil formalarından biri olan mixi yazının sələfi olan bir mətnə bənzər xüsusiyyətləri nümayiş etdirir. Bu, qədim insanların diqqətəlayiq idrak qabiliyyətlərinə işarə edir. Artefaktlar insanların Afrikadan çıxdıqdan və köç vaxtı yaxın qohumlarımız olan neandertallarla qarşılaşdıqdan sonra Avropaya yayıldığı - ovçu-yığıcı dəstələri kimi səyahət etdiyi bir dövrə aiddir.
Tədqiqatçılar bu işarələri təsvir etmək üçün müvafiq terminlərdən istifadə edirlər. Bunlara çentiklər, nöqtələr, xətlər, xaçlar, ulduz formaları və digərləri daxildir. Onlar bu artefaktlarda informasiya sıxlığı adlanan bir xüsusiyyəti müəyyənləşdirmək məqsədilə işarələrin hesablama təhlilini aparıblar. Bu konsepsiya heca və ya işarə kimi dil vahidinə ötürülən məlumat miqdarına aiddir.
“Biz iddia edirik ki, bu işarə ardıcıllığı müəyyən fərdlər üçün estetik cəhətdən xoş olan bəzəkdən kənara çıxır. Statistik nəticələrimiz göstərir ki, bu işarələr selektiv və ənənəvi şəkildə tətbiq olunub”, - deyə Almaniyadakı Saarland Universitetinin dilçisi Kristian Bentz bu həftə “Proceedings of the National Academy of Sciences” elmi jurnalında dərc olunmuş məqalədə bildirib. O əlavə edib ki, tədqiqat yazılı dil tarixində yeni səhifə açır.
Məsələn, xaçlar yalnız alətlərdə və heyvan fiqurlarında tapılıb, lakin insan fiqurlarında tapılmayıb.
Tədqiqatçılar Almaniyanın cənub-qərbindəki Aurignacian adlı mədəniyyətlə əlaqəli dörd mağarada olan və təxminən 43.000-34.000 il əvvələ aid bu işarələri daşıyan 200-dən çox Daş dövrü artefaktını təhlil ediblər. Məsələn, kiçik Adorant fiquru Almaniyanın Baden-Vürtemberq əyalətindəki Geissenklösterle mağarasından götürülüb və ölçüsü təxminən 38 millimetr olub.
Tədqiqatçıların məqsədi hələ də deşifrə olunmamış işarələrin mənasını müəyyən etmək deyildi. Orinyak mədəniyyəti ən qədim məlum fiqurativ sənətlərdən bəziləri ilə əlaqələndirilir. Tədqiqatda təhlil edilən əsərlər əsasən mamont dişlərindən, eləcə də heyvan sümüklərindən və fil buynuzlarından hazırlanlb. Bəzi fiqurlar mamontlar, mağara şirləri və atlar da daxil olmaqla heyvanların, eləcə də insan və heyvan xüsusiyyətlərini qarışdıran canlıların təsvirləri idi. Həmçinin müxtəlif alətlər, şəxsi bəzək əşyaları və fleyta şəklində musiqi alətləri də mövcuddur.
Tədqiqatçılar təhlil etdikləri işarə ardıcıllıqlarının müasir yazı sistemlərindən statistik cəhətdən fərqli olduğunu aşkar ediblər. Lakin onlar bildiriblər ki, bu işarə ardıcıllığı qədim Mesopotamiya Uruk şəhərindən məlum olan proto-mixi yazısı adlanan mixi yazılı sələfinin ən erkən nümunələrinə çox bənzər bir məlumat sıxlığı nümayiş etdirir. Proto-mixi yazısı qədim Yaxın Şərqdə minilliklər boyu istifadə edilən paz şəkilli işarələrdən istifadə edən yazı sistemi olan mixi yazıya çevrilib.
Tədqiqatçılar bildiriblər ki, Aurignacian işarələri yazılı dillərdə olan bəzi dizayn xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir, lakin onların danışıq dili strukturları ilə əlaqə də daxil olmaqla digər cəhətləri yoxdur.
