Mikrodalğalı soba yeməkləri sürətlə isitmək üçün istifadə olunur. Lakin mikrodalğada yemək hazırlamaq çox asan olsa da, yeni bir hesabat bunun sağlamlığımıza və planetə düşündüyümüzdən daha çox zərər verə biləcəyini ortaya qoyub.
Ölkə.az xəbər verir ki, "Greenpeace International" tərəfindən hazırlanan hesabat plastik qablaşdırmada satılan hazır yeməklərin gizli sağlamlıq riskləri ilə bağlı son dövrdə yayımlanmış 24 elmi araşdırmanı təhlil edib.
Araşdırmalarda qeyd olunur ki, uzunmüddətli sağlamlıq təsirləri ola biləcək təhlükəli kimyəvi maddələrlə birlikdə yüz minlərlə xırda plastik hissəcik qidalara keçə bilər.
"Greenpeace USA"nın qlobal plastik kampaniyası rəhbəri Graham Forbes bildirib ki, insanlar plastik qablaşdırmada alınan yeməyi isitdikdə zərərsiz seçim etdiklərini düşünürlər.
Onun sözlərinə görə, əslində isə qidaların içində və ya yaxınlığında olmamalı olan mikroplastiklər və təhlükəli kimyəvi maddələrdən ibarət qarışığa məruz qalırıq.
"Euronews"un xəbərinə görə, çirklənmə yalnız insan orqanizmi ilə məhdudlaşmır. Plastik qida qabları və qablaşdırma plyonkaları həyat dövrünün bütün mərhələlərində – fosil yanacaqların çıxarılmasından enerji tutumlu istehsala və son utilizasiyaya qədər ətraf mühiti çirkləndirir.
Bu birdəfəlik plastiklər tullantıya atıldıqda, çoxqatlı quruluşları onların təkrar emalını çətinləşdirir. Mikro və nanoplastiklərə parçalandıqca torpağa, çaylara və okeanlara qarışır, heyvanlara zərər verir və yenidən qida sisteminə qayıdır.
Hətta dairəvi iqtisadiyyata daxil olsalar belə, plastiklər zamanla deqradasiyaya uğrayır və təhlükəli qatqı maddələrini yeni məhsullara yenidən buraxa bilər.
Hesabatda “mikrodalğaya uyğundur” ifadəsi olan hazır qidaların istehlakçılarda saxta təhlükəsizlik hissi yarada biləcəyi vurğulanır.
Müəlliflərin fikrincə, bu etiket əsasən qabın mikrodalğada struktur baxımından davamlı qalmasına işarə edir. Qidaya mikroplastik və ya kimyəvi maddə keçib-keçmədiyi barədə isə məlumat vermir.
Bir araşdırmada yalnız beş dəqiqəlik mikrodalğalı isitmə sonrası qida simulyatorlarına 326 mindən 534 minə qədər mikro və nanoplastik hissəciyin sızdığı müəyyən edilib. Nanoplastiklər isə orqanlara və qan dövranına daxil ola biləcək qədər kiçikdir.
Plastiklərin 4 200-dən çox təhlükəli kimyəvi maddə ehtiva etdiyi məlumdur. Hesabatda onların bir çoxunun qida qablaşdırmasında tənzimlənmədiyi, bəzilərinin isə xərçəng, sonsuzluq, hormonal pozuntular və metabolik xəstəliklərlə əlaqələndirildiyi bildirilir.
Xəstəliklərlə əlaqə güclənir
Ən azı 1 396 qida ilə təmasda olan plastik kimyəvi maddə insan orqanizmində aşkarlanıb. Bu maddələrə məruz qalma ilə neyroinkişaf pozuntuları, ürək-damar xəstəlikləri, piylənmə və 2-ci tip diabet arasında əlaqəni göstərən sübutların artdığı qeyd olunur.
Hesabatda yüksək temperaturun, daha uzun isitmə müddətinin, köhnəlmiş qabların və kimyəvi maddələri daha çox hopduran yağlı qidaların qidaya keçən plastik hissəcik və qatqı maddələrinin miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı vurğulanır.
Həmçinin bildirilir ki, qida qablaşdırmasından ayrılan mikroplastiklərlə bağlı dünya üzrə tənzimləyici mexanizmlər yetərsizdir və sənayenin inkarçı mövqeyi qanunvericilikdə gecikmələrə səbəb olur.
Plastik istehsalı sürətlə artır
Məsələn, Avropa İttifaqında qida ilə təmasda olan plastiklər, Avropa Qida Təhlükəsizliyi Orqanının tövsiyələrinə əsasən müəyyən edilmiş “miqrasiya limitləri” ilə tənzimlənir. Lakin mikroplastik hissəciklər üçün hazırda xüsusi hədd müəyyən edilməyib.
Qlobal plastik istehsalının 2050-ci ilə qədər iki dəfədən çox artacağı gözlənilir və plastik qablaşdırmalar bu artımın böyük hissəsini təşkil edir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin təhlilinə görə, plastik qablaşdırmalar hazırda bütün plastiklərin 36 faizini təşkil edir.
Hazırda dəyəri 160 milyard avronu keçən plastik qablaşdırmalı hazır yemək bazarının 2034-cü ildə təxminən 300 milyard avroya çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu proqnoz qlobal məsləhətçi şirkət Towards FnB-nin araşdırmasına əsaslanır.
Statista-nın yayımladığı bazar araşdırmasına görə, 2024-cü ildə dünya üzrə 71 milyon ton hazır yemək istehsal edilib ki, bu da adambaşına orta hesabla 12,6 kiloqrama bərabərdir.
Həmidə İbrahimova
