Yaxın Şərqdə artan geosiyasi gərginlik və ABŞ-İran münasibətlərinin gələcək istiqaməti qlobal enerji bazarlarında əsas risk faktorlarından biri olaraq qalır. Hazırda bazarlar mümkün eskalasiya ssenarilərini qismən qiymətlərə daxil etsə də, diplomatik proseslərin nəticəsi neft qiymətlərində risk mükafatının formalaşmasına birbaşa təsir göstərmək potensialını saxlayır.Metbuat.az xəbər verir ki, Böyük Britaniyada yaşayan politoloq və siyasi analitik Neil Vatson Kredit.az-a bu barədə müsahibə verib: ABŞ–İran arasında nüvə danışıqlarının üçüncü raundu enerji bazarlarında risk mükafatının formalaşmasına real təsir göstərə bilərmi, yoxsa bazar artıq bu riski qiymətlərdə nəzərə alıb?- Hazırda bazarlarda geosiyasi risk amili artıq qiymətlərə daxil edilib. Reuters-in hesablamalarına görə, mövcud gərginlik neftin hər barelinə təxminən 3–4 dollar əlavə edir. Danışıqların nəticəsi yenə də qiymətlərə təsir göstərə bilər, çünki treyderlər risk ehtimallarını yenidən qiymətləndirirlər: etibarlı diplomatik irəliləyiş risk mükafatını azaldır, sərt mövqelər isə opsion bazarlarında yüksək risk gözləntilərinin qorunmasına səbəb olur.Cenevrədə keçiriləcək görüş uğursuz nəticələnərsə, məhdud hərbi zərbələr ehtimalı neft təchizat zəncirinə hansı real mexanizmlər vasitəsilə təsir edə bilər?- Hətta “məhdud” hərbi zərbələr belə qiymətləri yalnız hasilat itkisi ilə deyil, daşınma riskləri vasitəsilə artıra bilər. İlk təsir kanalı sığorta və nəqliyyat xərcləridir — müharibə riski üzrə sığorta haqları yüksəlir, bəzi daşıyıcılar marşrutları dəyişir və ya daşımaları dayandırır, nəticədə çatdırılma müddəti uzanır və qısamüddətli təklif azalır. İkinci amil Hörmüz boğazı ətrafında yaranan narahatlıqdır: bazarlar rəsmi bağlanma olmasa belə, təxribat, mina, pilotsuz aparat və ya proksi hücumlar ehtimalını qiymətləndirir. Üçüncü risk infrastruktura və kiberməkana yönəlmiş hücumlarla bağlıdır — terminallar, boru kəmərləri, enerji və liman sistemlərinə zərbələr ixrac logistikasını zəiflədə bilər. Nəhayət, eskalasiya riski də vacibdir: məhdud zərbələr region üzrə proksi qüvvələrin aktivləşməsinə və təhlükə coğrafiyasının genişlənməsinə səbəb ola bilər.İranın neft ixracına qarşı daha sərt sanksiyalar tətbiq olunacağı halda, alternativ ixrac kanallarının hələ də aktiv olduğunu nəzərə alsaq, bu addım qlobal neft təklifi balansını nə dərəcədə dəyişə bilər?- Burada əsas məsələ hüquqi qərarlardan çox sanksiyaların tətbiq intensivliyidir — xüsusilə ikinci dərəcəli sanksiyalar, tanker məhdudiyyətləri və maliyyə kanallarının bloklanması. Çin hələ də İran neftinin əsas ixrac istiqaməti hesab olunur və qeyri-şəffaf marşrutlar vasitəsilə tədarük davam edə bilir. Lakin bu kanallar əlavə xərc və risk yaradır. 2026-cı ilin əvvəlində tanker izləmə məlumatları İran ixracında müəyyən zəifləmə əlamətlərinin olduğunu göstərib ki, bu da sanksiyaların alternativ yollar mövcud olsa belə təsir göstərə bildiyini nümayiş etdirir. Buna görə bazar təsiri qeyri-xətti xarakter daşıyır — tətbiqdə kiçik dəyişikliklər belə əsas logistika nöqtələrinə təsir etdikdə ciddi pozuntular yarada bilər. Eyni zamanda, qismən ixrac davam etdiyi üçün sanksiyalar adətən bazardan bütün İran neftini çıxarmır, lakin qiymətlərdə davamlı risk mükafatı formalaşdırır.ABŞ-ın mümkün hərbi müdaxiləsi ilə bağlı siqnallar OPEC+ ölkələrinin strategiyasına necə təsir göstərə bilər?- OPEC+ adətən qiymət volatilliyi ilə real təklif itkisini fərqləndirir. Risk artsa, lakin neft axını davam etsə, kartel dərhal müdaxilə etməyə bilər və risk mükafatının bazarda qalmasına imkan verər. Lakin real hərbi risk yarandıqda yanaşma dəyişə bilər: qiymət sıçrayışının tələbatın azalmasına və siyasi təzyiqlərə səbəb olmaması üçün hasilat artırıla və ya ehtiyat güclərin mövcudluğu siqnalı verilə bilər. Digər ssenaridə isə pozuntu ehtimalı idarəolunan hesab edilərsə, mövcud hasilat məhdudiyyətləri saxlanılaraq yüksək qiymətlərdən faydalanmaq seçilə bilər. Bu prosesdə əsas faktor ehtiyat hasilat gücünün inandırıcılığıdır və xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı ilə BƏƏ-nin siqnalları bazarın sabitləşdirilməsi alətinə çevrilir. Praktikada OPEC+ adətən bazar “risk gözləntisi” mərhələsindən “real təklif itkisi” mərhələsinə keçdikdən sonra tədricən qərarlarını yeniləyir.
