...Müharibə və sanksiyalar səbəbindən artan iqtisadi problemlər Rusiya regionlarının maliyyə sabitliyinə zərbə vurub.
2025-ci ilin sonuna qədər regional büdcə kəsiri əvvəlki ilə nisbətən 3,6 dəfə artaraq 1,478 trilyon rubla çatıb. Bu rəqəm bütün müşahidə dövrü üçün rekord həddə çatıb.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, “Kommersant” xəbər verir ki, bu, ACRA agentliyinin Vahid Büdcə Sistemi Portalının məlumatlarına əsaslanan hesablamalarından irəli gəlir.Kəsirin kəskin artması, ümumi gəlirləri 22,6 trilyon rubl (2024-cü illə müqayisədə 4 faiz çox) olan regionların 24,1 trilyon rubl (9 faiz çox) xərcləməsi səbəbindən baş verib. Nəticədə, əvvəlki ildəki 50 bölgə ilə müqayisədə 74 region büdcə "dəliyi" ilə üzləşib.
Mütləq ifadədə ən böyük kəsir Moskvaya (299 milyard rubl) məxsus olub.
Yamalo-Nenets Dairəsi (84 milyard rubl) və Xantı-Mansiysk Dairəsi (72 milyard rubl) çox geridə qalır.
...Şəxsi gəlir vergisindən (12 faiz və ya 732 milyard rubl), ümumi gəlir vergisindən (11 faiz və ya 119 milyard rubl) və əmlak vergisindən (6 faiz və ya 99 milyard rubl) daxilolmalar artsa da, regionlarda əsas vergiləri olan korporativ mənfəət vergisində (9 faiz və ya 493 milyard rubl) azalma müşahidə olunub.
Keçən il müəssisələrin maliyyə nəticələrinin pisləşməsi səbəbindən bu verginin yığımları 55 regionda azalıb. Ən əhəmiyyətli azalmalar iqtisadiyyatı daha ucuzlaşan mineral hasilatından asılı olan regionlarda baş verib.
Xüsusilə, Komi Respublikasında bu cür gəlirlərdə azalma 50, Orenburq vilayətində 40və Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsində 39 faiz təşkil edib.
Mütləq ifadədə ən böyük itkilər Tümen vilayətinin (mənfi 70 milyard rubl), Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinin (53 milyard) və Xantı-Mansi Muxtar Dairəsinin (35 milyard) büdcələrinə dəyib.
Kəsirin əsas örtülmə mənbəyi büdcə hesablarında qalan müvəqqəti mövcud vəsaitlər idi.
Regionlar birlikdə bu məqsədlər üçün əvvəllər yığılmış 2,9 trilyon rubldan təxminən 1 trilyon rubl ayıraraq kəsirin təxminən üçdə ikisini bu şəkildə maliyyələşdiriblər.
Digər 30 faizi bank kreditləri (449 milyard rubl), qalan hissəsi isə istiqrazlar və digər mənbələr hesabına ödənilib.
Bundan əvvəl Maliyyə Nazirliyi federal büdcə kəsirinin 2025-ci ilin sonuna qədər 5,645 trilyon rubla qədər artdığını bildirmişdi. 2024-cü illə müqayisədə xəzinədəki “dəlik” 1,6 dəfə artıb və nisbi olaraq - ÜDM-in 2,6 faizi - 2020-ci ildən bəri rekord qırıb (ÜDM-in 3,8 faizi).
...Fevralın 25-də Rusiyanın Baş naziri Mixail Mişustin Vladimir Putin və Mərkəzi Bankın sədri Elvira Nabiullina ilə birlikdə Rusiya büdcə kəsirinin həlli yolunu müzakirə etmək üçün "çox saat" sərf etdiklərini açıqlayıb.
Mişustin həll yolunun tapılıb-tapılmadığını və ya hansı tədbirlərin müzakirə olunduğunu dəqiqləşdirməyib.
Bu arada, regionlar qəbul edilmiş 2026-cı il büdcələrini azaltmağa başlayıblar.
Məsələn, Primorsk diyarı hakimiyyəti 25 fevralda keçirilən iclasda xərcləri 3 milyard rubl azaldıb.
Regional hökumətin rəhbəri Vera Şerbinanın sözlərinə görə, təhsil müəssisələri, mədəniyyət, turizm və kənd təsərrüfatına ayrılan maliyyələşdirmə azaldılıb.
Bundan əvvəl Çelyabinsk vilayəti büdcəsini 2,2 milyard rubl azaltmışdı.
Əli Babayev
