Cənubi Qafqaz qlobal geosiyasi proseslərin fonunda getdikcə daha mühüm əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ və Çin arasında rəqabətin gücləndiyi bir dövrdə region artıq yalnız qarşıdurma məkanı deyil, həm də yeni iqtisadi imkanların formalaşdığı platformaya çevrilməkdədir.
KONKRET.az xəbər verir ki, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp apreldə Çinə səfər edərək Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpinlə görüşəcəyini açıqlayıb. O, həmçinin ilin sonuna doğru Si Cinpinin ABŞ-a səfərinin planlaşdırıldığını bildirib və iki ölkə arasında münasibətlərin hazırda “çox yaxşı” olduğunu vurğulayıb. Bu görüşdən Cənubi Qafqazda da praqmatik əməkdaşlıq impulsu gözlənilir.
Regionun artan geoiqtisadi rolu
Cənubi Qafqaz artıq təkcə böyük güclərin rəqabət meydanı deyil. Region Avrasiya məkanında nəqliyyat-logistika zəncirlərinin yenidən qurulduğu bir mərhələdə strateji tranzit qovşağına çevrilir. ABŞ-Çin rəqabətinin təhlükə mənbəyi deyil, modernləşmə və investisiya stimulu olması region üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Çin üçün Cənubi Qafqaz “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində Avrasiya bağlantısının vacib həlqəsidir. Xüsusilə şimal marşrutlarında yaranan çətinliklər fonunda Transxəzər xətti və Orta Dəhliz daha böyük əhəmiyyət qazanıb. Pekin regionda siyasi asılılıqdan çox infrastruktur inteqrasiyasına – yolların, limanların, dəmir yollarının və rəqəmsal logistika platformalarının inkişafına üstünlük verir. Bu yanaşma ölkələrə suverenliyi qorumaqla investisiya və texnologiya cəlb etmək imkanı yaradır.
Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistanın rolu
Gürcüstan coğrafi mövqeyinə görə Mərkəzi Asiya, Xəzər hövzəsi və Avropanı birləşdirən mühüm logistika mərkəzinə çevrilmək potensialına malikdir. Liman və dəmir yolu infrastrukturu ölkəni regionun əsas tranzit nöqtələrindən birinə çevirə bilər.
Azərbaycan enerji resursları və qurulmuş nəqliyyat şəbəkəsi ilə regionun iqtisadi dinamikasını formalaşdıran əsas aktorlardandır. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişməsində yerləşən Bakı həm Avropa, həm də Asiya üçün etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu kontekstdə Zəngəzur dəhlizi yalnız infrastruktur layihəsi deyil, ölkənin daxili əlaqəliliyinin və uzunmüddətli sabitliyinin elementi kimi qiymətləndirilir. Bu, logistikanın proqnozlaşdırıla bilməsi və iqtisadi axınların dayanıqlılığı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ermənistan da xarici əlaqələrini şaxələndirməyə və yeni iqtisadi imkanlar əldə etməyə çalışır. Regional nəqliyyat təşəbbüslərinə qoşulmaq onun üçün həm iqtisadi inkişaf vasitəsi, həm də daha sabit regional mühitin formalaşmasına töhfə ola bilər.
ABŞ və Çinin yanaşmaları
Vaşinqton üçün prioritet institusional inkişaf, islahatların dəstəklənməsi və siyasi tərəfdaşlıqların möhkəmləndirilməsidir. Pekin isə ticarət, investisiya və infrastruktur quruculuğuna fokuslanır. Bu yanaşmalar bir-birini istisna etmir. Cənubi Qafqaz ölkələri hər iki formatın üstünlüklərindən yararlanmaq üçün unikal imkanlara malikdir.
Region üçün əsas məsələ çoxvektorlu siyasəti qorumaq, tərəfdaşları şaxələndirmək və qlobal rəqabəti real iqtisadi dividendlərə çevirməkdir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı həm Çin üçün ixrac marşrutlarının dayanıqlığını artırır, həm də Cənubi Qafqaz ölkələrini periferiya mövqeyindən aktiv tranzit mərkəzinə çevirə bilər.
Seçim qarşıdurma deyil, təşəbbüsdür
Cənubi Qafqaz üçün əsas dilemma Pekinlə Vaşinqton arasında seçim etmək deyil. Sual ondadır ki, region qlobal rəqabətin passiv obyektinə çevriləcək, yoxsa böyük güclərin maraqlarını öz inkişaf strategiyasına uyğun şəkildə real üstünlüklərə çevirə biləcək.
Çinlə əməkdaşlıq Qərb əlaqələrinə alternativ kimi deyil, şaxələndirmə strategiyasının bir hissəsi kimi qəbul edilməlidir. İnvestisiya, texnologiya və infrastruktur layihələrinin balanslı idarə olunması regiona həm iqtisadi sabitlik, həm də beynəlxalq çəkisini artırmaq imkanı verə bilər.
Əgər Cənubi Qafqaz ölkələri Çinlə strateji infrastruktur tərəfdaşlığını Avropa və ABŞ-la institusional əməkdaşlıqla harmonik şəkildə birləşdirə bilsələr, region Avrasiya iqtisadiyyatında müstəqil və əhəmiyyətli qovşaq kimi möhkəmlənə bilər. Bu isə Cənubi Qafqazı rəqabət məkanından strateji təşəbbüs və imkanlar məkanına çevirə bilər.
Natiq Səlim,
KONKRET.az
