Medicina saytından alınan məlumatlara görə, ain.az xəbər verir.
RƏHİMƏ ATƏŞ
FİZİOTEPAPEVT HƏKİM
Müasir fizioterapiyanın üstünlükləri və səhiyyədə rolu
"Fizioterapiya ciddi zədələnmələrdən sonra sağalma üçün vacib olan terapevtik müalicəvi üsullardan biridi. Bu, toxumaların sağalmasını sürətləndirir, oynaqların hərəkətliliyini bərpa edir və dərmanlara ehtiyac olmadan ağrıları azaldır.
Fizioterapiyanın mahiyyəti və onun reabilitasiyada əhəmiyyəti barədə son müşahidələr və çalışmalar.
Fizioterapiya təbii və süni fiziki amillərin istifadəsinə əsaslanan müalicə və reabilitasiya üçün elmi cəhətdən sübut olunmuş bir yanaşmadır. Müasir fizioterapiya istilik və soyuqdan, müxtəlif tezliklərdə elektrik cərəyanlarından, maqnit sahələrindən, lazer şüalanmasından, ultrasəsdən və mexaniki təsirdən istifadə edir.
Fizioterapiya prosedurlarının əsas məqsədi bədənin daxili ehtiyatlarını səfərbər etməkdir. Fiziki amillərə məruz qalma bioloji reaksiyaların kaskadını işə salır, qan mikrosirkulyasiyasını yaxşılaşdırır, hüceyrə səviyyəsində metabolik proseslər aktivləşir və zədələnmiş toxumaların bərpası sürətlənir. Bədən dərman istifadə etmədən özünü sağaltmaq üçün daxili stimulyasiya alır.
Fizioterapiyanın effektivliyi müasir beynəlxalq tədqiqatlarla təsdiqlənib. ÜST-ə görə, fizioterapiyanın reabilitasiya proqramına daxil edilməsi sağalma müddətini 20-40% azalda bilər.
Ən təsirli nəticələr əzələ-skelet zədələnmələri - sümük sınıqları, bağ zədələnməsi və əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya zamanı əldə edilir.
Mürəkkəb zədələnmələrdən sonra fizioterapiya niyə vacibdir?
Mürəkkəb zədələnmələr bədəndə peşəkar tibbi dəstək tələb edən çoxqatlı bərpa prosesini başladır. Reabilitasiya sistemi bir-biri ilə əlaqəli çətinliklərlə üzləşir: zədələnmiş strukturların anatomik bütövlüyünün bərpası, ağrı və iltihabın aradan qaldırılması və tam hərəkət diapazonunun və əzələ gücünün bərpası.
Fizioterapiya üsulları patoloji prosesin müxtəlif mərhələlərində hədəflənmiş müdaxilələr vasitəsilə bu problemlərə hərtərəfli həll yolu təmin edir.
1. Ağrı və şişkinliyin azaldılması - Fizioterapiya mikrosirkulyasiyanı və limfa axınını aktivləşdirir, iltihab məhsullarının çıxarılmasını sürətləndirir. Maqnit və lazer terapiyası şişkinliyi azaldır və ağrı impulslarını yüngülləşdirir, ağrıkəsici dərmanların istifadəsini azaltmağa imkan verir.
2. Əzələ atrofiyasının qarşısının alınması - Sınıqlardan və ya əməliyyatlardan sonra məcburi immobilizasiya əzələ kütləsinin və gücünün sürətli itkisinə səbəb olur. Elektrik stimulyasiyası hərəkət məhdud olduqda belə əzələ tonusunu saxlayır və mexanoterapiya tədricən aktivliyi bərpa etməyə kömək edir.
3. Hərəkət diapazonunun bərpası - Vaxtında məşq edilmədikdə, oynaqlar kontraktura və sərtliyə meylli olur. Şok dalğası terapiyası və masaj (mexaniki masaj da daxil olmaqla) çapıq toxumasını yumşaldır, bağların və vətərlərin elastikliyini artırır. Xəstələr fizioterapiyadan sonra əzalarını daha asan əyib düzəldə biləcəklərini və sərtlik"hissini aradan qaldırdıqlarını bildirirlər.
4. Qan tədarükünün və sağalmasının yaxşılaşdırılması
Termal və maqnit müalicələri qan damarlarını genişləndirir və qan axınını stimullaşdırır. Bu, zədələnmiş nahiyəyə oksigen və qida maddələrinin daha yaxşı çatdırılmasını təmin edir və sümük və yumşaq toxumaların bərpasını sürətləndirir. "Fiziki Terapiya" jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, zədədən sonrakı ilk 2-4 həftədə fizioterapiya sınıqların sağalma müddətini 20-30% azaldır.
5. Trombozun və ağırlaşmaların qarşısının alınması - Uzun müddətli oturaq dövrlər tromboz riskini artırır. Fizioterapevtik məşqlər və damar stimulyasiyası normal qan axınının qorunmasına və tıxanmanın qarşısını almağa kömək edir ki, bu da əməliyyatdan sonrakı dövrdə xüsusilə vacibdir.
6. Sinir keçiriciliyinin bərpası - Periferik sinirlər tez-tez zədələnmələrdən sonra zədələnir. Lazer terapiyası və maqnit terapiyası sinir toxumasının trofizmini yaxşılaşdırır və hissiyyatın və koordinasiyanın bərpasına kömək edir. Bu, xroniki neyropatik ağrının inkişaf ehtimalını azaldır.
7. Psixoloji dəstək və motivasiya - Reabilitasiya proqramında iştirak xəstələrə bədənlərinə nəzarəti bərpa etməyə kömək edir.
8. Dərman terapiyasının yükünün azaldılması - Bir çox fizioterapiya metodları dərman dozalarının azaldılmasına və onların yan təsirlərinin qarşısını almağa imkan verir.
Bu, xüsusilə uzun müddətli ağrıkəsici istifadəsi arzuolunmaz olan xroniki qaraciyər, mədə və ya böyrək xəstəlikləri olan xəstələr üçün vacibdir. Göründüyü kimi, əzələ və oynaq fizioterapiyası yalnız əlavə bir seçim deyil, həm də əsas komponentdir.
Müasir reabilitasiyada fizioterapiya metodlarının Azərbaycanda spektri
Fizioterapiya texnologiyalarının müxtəlifliyi patoloji prosesin müxtəlif komponentlərini hədəf alan fərdi bərpa proqramlarının yaradılmasına imkan verir. Hər bir metodun özünəməxsus təsir mexanizmləri və göstərişləri var.
Elektroterapiya metodu
Neyroəzələ sisteminin hədəflənmiş stimullaşdırılması
Müxtəlif parametrli elektrik cərəyanlarının istifadəsi reabilitasiya müalicəsi üçün geniş imkanlar açır. Aşağı tezlikli impulslu cərəyanlar məcburi immobilizasiya zamanı atrofik proseslərin inkişafının qarşısını alaraq motor sinirlərinin və əzələ liflərinin selektiv stimullaşdırılmasını təmin edir.
Fotobiomodulyasiya və maqnit terapiyası hüceyrə yenilənməsi
Aşağı intensivlikli lazer şüalanması mitoxondrial səviyyədə fotobioloji prosesləri başlatmaqla, ATF sintezini stimullaşdırır və hüceyrə tənəffüsünü aktivləşdirir. Bu, reparativ prosesləri sürətləndirir və iltihabi reaksiyaların şiddətini azaldır.
İmpulslu maqnit terapiyası hüceyrə membranlarının ion kanallarına təsir göstərir, transmembran potensialını normallaşdırır və metabolik prosesləri yaxşılaşdırır. Maqnit sahələri xüsusilə osteoporoz və sınıqların gecikmiş sağalması üçün təsirlidir.
Lazer şüalanmasının və maqnit sahəsinin (maqnit lazer terapiyası) birgə istifadəsi immunomodulyator təsirini artıraraq və regenerasiya proseslərini sürətləndirərək sinergetik təsir yaradır.
Mexanoterapiya- Hərəkətin maxaniki Bərpası
Ölçülmüş mexaniki stimullaşdırma funksional reabilitasiyanın əsasını təşkil edir. Xüsusi avadanlıqlardan istifadə edərək passiv mexanoterapiya dəqiq yük və hərəkət diapazonu ilə oynaqların idarə olunan inkişafını təmin edir.
Müxtəlif növ terapevtik masaj limfa drenajını yaxşılaşdırır, yumşaq toxuma elastikliyini bərpa edir və əzələ tonusunu normallaşdırır. Pnevmatik və hidromasajın istifadəsi mexaniki stimullaşdırmanın terapevtik potensialını genişləndirir.
Şok dalğası terapiyası Akustik toxuma bərpası
Ekstrakorporal şok dalğası terapiyası (ESWT) yüksək enerjili akustik dalğalardan istifadənin innovativ bir üsuludur. Fokuslanmış şok dalğaları patoloji olaraq dəyişdirilmiş toxumalarda nəzarətli mikrozədələnmə yaradır və regenerativ proseslərin kaskadını tetikler.
Şok dalğası terapiyası xüsusilə entesopatiyaların, daban qıcolmalarının, epikondilit və travma sonrası kontrakturaların müalicəsində təsirlidir. Bu üsul cərrahi müdaxilə olmadan əzələ-skelet funksiyasının bərpasına imkan verir.
Fizioterapiyanın effektivliyi müxtəlif üsulların rasional birləşməsi ilə əldə edilir. Xəstəliyin patogenetik mexanizmlərini və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alan kompleks proqramlar maksimum reabilitasiya potensialını və əldə edilən nəticələrin davamlılığını təmin edir.
Fizioterapiya kursunun müddəti hər bir hal üçün fərdi yanaşma tələb edir.
Fizioterapiya müalicəsinin optimal müddətinin planlaşdırılması bir çox amillərin hərtərəfli qiymətləndirilməsini tələb edir. Mütəxəssis zədənin təbiətini və şiddətini, patoloji prosesin mərhələsini, xəstənin yaşını, yanaşı xəstəlikləri və bədənin fərdi reaktivliyini nəzərə alır.
Differensial Müalicə Protokolları
Kəskin travmatik vəziyyətlər üçün 5-10 prosedurdan ibarət intensiv qısamüddətli kurslar istifadə olunur. Bu yanaşma iltihab reaksiyasının tez bir zamanda yatırılmasına, ilkin bərpanın kritik dövründə toxuma şişkinliyini və ağrısını azaltmağa imkan verir.
Xroniki zədələr və degenerativ proseslər daha uzun müalicə müddətləri tələb edir — 15-20 seans.
Xəstənin vəziyyəti dinamik qiymətləndirilir
Xəstənin vəziyyətinin dinamik qiymətləndirilməsi müalicə zamanı kursun müddətinin tənzimlənməsinə imkan verir. Effektivliyin obyektiv meyarlarına funksional test nəticələri, instrumental müayinələr və həyat keyfiyyətinin subyektiv qiymətləndirilməsi daxildir.
Fizioterapiyanın Klinik Nəticələri
Düzgün planlaşdırılmış fizioterapiya kursu pozulmuş funksiyaların hərtərəfli bərpasını təmin edir. Xəstələr antinosiseptiv sistemlərin aktivləşməsi və mikrosirkulyasiyanın yaxşılaşması səbəbindən ilk bir neçə seansdan sonra ağrı intensivliyində əhəmiyyətli dərəcədə azalma olduğunu bildirirlər.
Yuxunun normallaşdırılması bir çox fizioterapevtik amillərin sakitləşdirici təsiri və rifahın ümumi yaxşılaşması sayəsində əldə edilir. Keyfiyyətli yuxu toxumaların bərpası və psixoloji uyğunlaşma üçün vacibdir.
Əzələ gücü neyro-əzələ keçiriciliyinin yaxşılaşdırılması, motor bölməsinin aktivləşməsi və əzələ toxumasında metabolik proseslərin normallaşdırılması yolu ilə bərpa olunur. Elektrik stimullaşdırılması atrofiyanın qarşısını alır və funksional fəaliyyətin bərpasını sürətləndirir.
Ümumi performansın və dözümlülüyün artması uğurlu reabilitasiyanın ayrılmaz göstəriciləridir. Fizioterapevtik amillərin sistemli təsiri bədənin adaptiv qabiliyyətini yaxşılaşdırır və fiziki gücə qarşı tolerantlığı artırır.
Kurs müddətinin fərdiləşdirilməsi və nəticələrin müntəzəm monitorinqi fizioterapiya müalicəsinin maksimum effektivliyini və əldə edilən nəticələrin davamlılığını təmin edir.
Təhlükəsizlik və biouyğunluq
Fizioterapevtik üsullar bədəndə təbii olaraq mövcud olan fiziki amillərin istifadəsi səbəbindən yüksək təhlükəsizlik profili ilə xarakterizə olunur. Farmakoloji dərmanlardan fərqli olaraq, fizioterapiya detoksifikasiya sistemlərinə - qaraciyər və böyrəklərə əlavə stress yaratmır. Metabolik transformasiyaların olmaması zəhərli təsirlərin və dərman qarşılıqlı təsirlərinin riskini aradan qaldırır.
Minimum sayda əks göstəriş və yan təsirlər fizioterapiyanı polimorbid patologiyası olan xəstələr, yaşlılar və dərmanlara fərdi dözümsüzlüyü olan şəxslər üçün seçim metoduna çevirir.
Bu inteqrasiya olunmuş yanaşma yalnız müalicə olunan ərazidə lokal terapevtik təsir deyil, həm də bədənin sistemli adaptiv yenidən qurulmasını təmin edir. Neyrohumoral mexanizmlərin aktivləşdirilməsi homeostazın normallaşmasına kömək edir və ümumi müqaviməti artırır.
Avadanlıqlar seçimi
Müasir fizioterapiya avadanlıqları müalicə proqramlarını fərdiləşdirmək üçün geniş imkanlar təklif edir. Çoxparametrli tənzimləmələr klinik təqdimata, xəstəliyin mərhələsinə və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq intensivliyin, tezliyin, müddətin və stimullaşdırma formasının dəqiq dozasını təyin etməyə imkan verir.
Fizioloji parametrlərin və bioəlaqənin real vaxt rejimində monitorinqi hər bir müalicənin optimal effektivliyini təmin edir və mənfi reaksiyalar riskini minimuma endirir.
Fizioterapiyanın inteqrasiya olunmuş təsirləri dərman ehtiyacını azaldır, reabilitasiya müddətlərini qısaldır və ağırlaşma riskini azaldır. Bu, fizioterapiya müalicəsini yalnız klinik cəhətdən effektiv deyil, həm də səhiyyə sistemi üçün səmərəli bir həll yolu halına gətirir.
MEDİCİNA.AZ
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
