İranın Ali Lideri Ayətullah Əli Xamenei fevralın 28-də İsraillə ABŞ-ın İrana qarşı başlatdığı birgə hücumda həlak oldu. Dünəndən İranda 40 günlük milli matəm elan edildi və sair. Amma bu, yəqin ki, İslam Respublikasının sonu deyil və yeni lider seçiləcək. Düzdür, din adamı, Ekspertlər Məclisinin sədr müavini Əli Reza Ərafi müvəqqəti olaraq Ali Rəhbər vəzifəsini icra edəcək. Lakin yenə də “bu ali postda kim olacaq” sualı indi hər kəsi çox maraqlandırır.
Hafta.az olaraq əvvəllər də gündəmə gətirilən bu məsələni xatırlayaraq kiçik bir araşdırma apardıq.
Müctəba Xamenei
Xameneinin oğlu Müctəba Xameneinin mümkün varislərdən biri olduğu iddia edilir. POLITICO-ya görə, Müctəba Xamenei atasının sərvətinin idarə olunmasında mühüm rol oynayan pərdəarxası nüfuzlu şəxsdir. Lakin bu yarışda yeganə ad o deyil. İddia edilir ki, Xamenei ötən ilin iyun ayında 12 günlük müharibə zamanı onu əvəz edə biləcək üç namizəd seçib. ABŞ prezidenti Donald Tramp İran vətəndaşlarına müraciət edərək "İşimiz bitəndə hökumətinizi ələ alın. Bu, yəqin ki, nəsillər boyu yeganə şansınız olacaq" desə də, Demokratiyaların Müdafiəsi Fondunun baş direktoru Behnam Ben Taleblu iddia edir ki, "Xameneidən sonrakı İran mütləq İslamdan sonrakı İran Respublikası olmaq məcburiyyətində deyil. İran İslam Respublikası əhəmiyyətli daxili və xarici təzyiqlərə baxmayaraq, yaşamağı bacarıb". Taleblu iddia edir ki, İran hökuməti "strateji cəhətdən boz zonada" fəaliyyət göstərərək yaşayıb və Tehranın beynəlxalq tələblərə baxmayaraq illərdir nüvə və ballistik raket proqramlarını davam etdirmək siyasətinə işarə edir.
Ölkəyə təxminən 40 ildir ki, rəhbərlik edən Xameneinin rəsmən elan edilmiş varisi yoxdur. Ekspertlər Məclisi kimi tanınan 88 yüksək vəzifəli ruhanidən ibarət seçilmiş qurumun növbəti lideri müəyyən etməsi gözlənilir. Müctəba Xameneidən başqa daha iki tanınmış namizəd var.
Əli Laricani
İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Əli Laricani də prezident Məsud Pezeşkianı kölgədə qoyaraq ortaya çıxır. Xameneinin təhdidlərin pik həddə çatdığı bir dövrdə administrasiyanı ona həvalə etdiyi iddia olunsa da, "praqmatik" kimi təsvir edilən Laricani həm də "rejimi ayaqda saxlayan ad" kimi tanınır. 1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsi zamanı İnqilab Keşikçilərinə komandanlıq edən Laricani, Xameneinin yerinə ən güclü namizədlərdən biri hesab olunur.
Əli Reza Ərafi
Əli Reza Ərafi daha az tanınan addır. O, dövlət qurumlarında təcrübəsi olan ruhani və eyni zamanda Xameneinin etibarlı nümayəndəsidir. Hazırda Ekspertlər Məclisinin sədr müavini vəzifəsində çalışır, seçki namizədlərini və parlament tərəfindən qəbul edilən qanunları nəzərdən keçirən Keşikçilər Şurasının üzvüdür. O, həmçinin İranın ilahiyyat sisteminin rəhbəridir.
Yaxın Şərq İnstitutundan Aleks Vatankanın sözlərinə görə, Xameneinin Ərafini yüksək səviyyəli və strateji cəhətdən həssas vəzifələrə təyin etmək istəyi onun "bürokratik qabiliyyətlərinə böyük inam bəslədiyini" göstərir. Lakin məlumdur ki, Ərafi siyasi ağırlıq mərkəzi deyil və təhlükəsizlik qurumları ilə sıx əlaqələri yoxdur.
Məhəmməd Mehdi Mirbağeri
Digər namizəd Ekspertlər Məclisinin üzvü Məhəmməd Mehdi Mirbağeridir. Fəal nəşr olan “IranWire”a görə, o, Qərbə qəti şəkildə qarşı çıxır və "möminlərlə kafirlər arasında münaqişənin qaçılmaz olduğuna" inanır. Hazırda o, Qumdakı İslam Elmlər Akademiyasına rəhbərlik edir.
Həsən Xomeyni
Həsən Xomeyni həmçinin İslam Respublikasının qurucusu Ayətullah Ruhullah Xomeyninin nəvəsidir. O, Xomeyni məqbərəsinin baxıcısı kimi çalışır, lakin dövlət vəzifəsi tutmur və ölkənin təhlükəsizlik aparatı və ya hakim elitası üzərində az təsirə malikdir. O, əksər həmkarlarından daha az sərt olması ilə tanınır.
Haşim Hüseyni Buşehri
Haşim Hüseyni Buşehri, varisliyi idarə edən qurumlarla, əsasən də birinci vitse-sədr vəzifəsində çalışdığı Ekspertlər Məclisi ilə sıx bağlı olan yüksək vəzifəli ruhanidir. Onun Xameneiyə yaxın olduğu, lakin ölkə daxilində aşağı nüfuza malik olduğu deyilir.
