Elçin Quliyev
YAP Nərimanov Rayon Təşkilatının sədri
Birmənalı şəkildə qeyd olunmalıdır ki, Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclası bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan artıq təkcə enerji istehsalçısı deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında söz sahibi olan strateji aktordur.
Eyni zamanda, Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclaslarının keçirilməsi Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcını göstərən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.
Fikrimcə, bu toplantı bir tərəfdən Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rolun daha da gücləndiyini göstərir. Digər tərəfdən isə ölkənin enerji siyasətində yalnız qaz ixracı ilə məhdudlaşmadığını, paralel olaraq yaşıl enerji strategiyasını da genişləndirdiyini nümayiş etdirir.
Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyevin çıxışı həm mövcud reallığın təhlili, həm də qarşıdakı mərhələnin yol xəritəsi baxımından mühüm mesajlarla zəngin idi.
Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, 12 il əvvəl əsası qoyulan Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsü bu gün özünü tam doğruldub, çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinə çevrilib. Qlobal enerji bazarlarında qeyri-sabitlik, geosiyasi gərginliklər və təchizat riskləri fonunda məhz dialoq və tərəfdaşlıq platformalarının əhəmiyyəti daha aydın görünür.
Öncə 12 ölkəyə qaz ixrac olunurdusa, bu gün Azərbaycan qazının istehlakçılarının sayı 16-ya çatıb. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edilən ölkələrin sayına görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir.
Bu gün Azərbaycanın qaz təchizatı coğrafiyası əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Əgər əvvəlki mərhələdə 12 ölkəyə qaz ixrac edilirdisə, hazırda bu göstərici 16-ya çatmışdır və Azərbaycan boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük etdiyi ölkələrin sayına görə dünyada ön sıralarda qərarlaşmışdır.
Xüsusilə diqqətəlayiq məqam ondan ibarətdir ki, qaz təchizatı artıq Avropa məkanından kənara çıxmış, ilk dəfə olaraq Suriyaya qaz ixracına başlanmışdır. 1,5 milyard kubmetr həcmində qaz tədarükü Suriyada elektrik enerjisi qıtlığının azaldılmasına, sosial rifahın yaxşılaşdırılmasına və iqtisadi aktivliyin bərpasına xidmət edir. Bu addım həm humanitar, həm də strateji baxımdan əhəmiyyətlidir və Azərbaycanın enerji diplomatiyasının məsuliyyətli xarakterini nümayiş etdirir.
Bu fakt ölkəmizin enerji diplomatiyasının uğurunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın qaz təchizatının Avropa sərhədlərini aşdığını xüsusi vurğuladı. Suriyaya 1,5 milyard kubmetr həcmində qaz tədarükünün başlanması təkcə iqtisadi deyil, həm də humanitar və geosiyasi əhəmiyyət daşıyır.
Elektrik enerjisi qıtlığı yaşayan bir ölkəyə enerji dəstəyi göstərilməsi regional sabitliyə və sosial dayanıqlığa töhfədir. Eyni zamanda, Avropa istiqamətində genişlənmə davam edir. Almaniya və Avstriya da Azərbaycan qazı alan ölkələr sırasına qoşulub. Bütün bunlar Azərbaycanın Avropa enerji təhlükəsizliyində rolunun sistemli və uzunmüddətli xarakter daşıdığını göstərir. Lakin artan tələbat yeni çağırışlar yaradır. Cənub Qaz Dəhlizinin tam yüklənməsi mövcud infrastrukturun genişləndirilməsini zəruri edir. Yeni interkonnektorlar, əlavə nəqliyyat imkanları və qazpaylama şəbəkəsinin şaxələndirilməsi artıq gündəmdədir.
Qarşıdakı illərdə “Azəri-Çıraq-Günəşli”nin dərin qaz layları, “Abşeron”, “Ümid” və “Şahdəniz” yataqları üzrə planlaşdırılan hasilat artımı 10-15 milyard kubmetr əlavə qaz potensialı yaradacaq.
Son illər Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsi xüsusilə həssas mövzuya çevrilib. Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa İttifaqı enerji mənbələrini şaxələndirmək siyasətini sürətləndirdi və bu prosesdə Azərbaycan əsas tərəfdaşlardan birinə çevrildi.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, artıq Azərbaycan qazının istehlakçısı olan ölkələrin sayı 16-ya çatıb və Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır. Bu fakt Azərbaycanın regional enerji layihəsindən qlobal enerji tərəfdaşına çevrildiyini göstərir.
Almaniyaya və Avstriyaya qaz tədarükünün başlanması Avropa enerji bazarında Azərbaycanın rolunun daha da möhkəmləndiyini göstərir. Bununla yanaşı, Suriyaya qaz ixracının başlanması isə Azərbaycanın enerji siyasətində yeni regional istiqamətlərin formalaşdığını göstərir. Bu addım həm iqtisadi, həm də humanitar baxımdan əhəmiyyətlidir, çünki enerji qıtlığı yaşayan ölkələr üçün qaz tədarükü birbaşa sosial və iqtisadi sabitliyə təsir edir.
Enerji gündəliyinin digər mühüm istiqaməti yaşıl enerjidir. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, artıq regionun ən böyük, 240 meqavat gücündə külək elektrik stansiyası fəaliyyətə başlamışdır və bu layihə ACWA Power tərəfindən həyata keçirilmişdir. 2023-cü ildə isə Masdar şirkəti tərəfindən 230 meqavat gücündə günəş elektrik stansiyası inşa edilmişdir. Bu layihələr Azərbaycanın bərpaolunan enerji sektoruna sistemli və müqavilələrə əsaslanan yanaşmasını təsdiqləyir.
Hədəf 2032-ci ilə qədər alternativ enerji mənbələrindən 6-8 giqavat elektrik enerjisi əldə etməkdir ki, bu da ölkənin daxili qaz istehlakını azaltmaqla ixrac imkanlarını genişləndirəcək və iqtisadiyyatın yeni sektorlarının, o cümlədən süni intellekt və data mərkəzlərinin inkişafına zəmin yaradacaqdır.
Səudiyyə Ərəbistanının “ACWA Power” və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Masdar” şirkətləri ilə həyata keçirilən külək və Günəş elektrik stansiyaları ölkənin enerji balansında bərpaolunan mənbələrin payını artırmağa yönəlib. 2032-ci ilə qədər 6-8 giqavat yaşıl enerji istehsalının planlaşdırılması Azərbaycanın gələcəkdə həm də elektrik enerjisi ixracatçısına çevrilə biləcəyini göstərir.
Bu strategiyanın maraqlı tərəfi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan enerji siyasətində idealist yanaşmadan daha çox praqmatik model seçir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd etdiyi kimi, qazıntı yanacaq növlərini tamamilə nəzərə almamaq real yanaşma deyil. Ona görə də ölkə həm qaz ixracını genişləndirir, həm də paralel şəkildə bərpaolunan enerji layihələrini inkişaf etdirir. Bu model enerji keçidinin daha balanslı və iqtisadi baxımdan dayanıqlı həyata keçirilməsinə imkan verir.
Bu gün qürur hissi ilə bildiririk ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə hidroenerji potensialının sürətlə reallaşdırılması da enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliklə və regional inkişafla birbaşa bağlı olduğunu nümayiş etdirir.
Bakıda keçirilən iclaslar bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi məsələsində təkcə iştirakçı deyil, təşəbbüskar və istiqamətverici ölkədir.
