Müasir insanlar demək olar ki, daim müxtəlif səslərin olduğu mühitdə yaşayırlar: işdə musiqi dinləyir, gəzinti zamanı podkastlara qulaq asır və ya diqqəti toplamaq üçün fon səsi açırlar. Lakin mütəxəssislərin fikrincə, belə “davamlı səs fonu” zamanla insanın düşünmə tərzinə və qərarvermə prosesinə təsir göstərə bilər.
Redaktor.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" portalı məlumat yayıb.
Araşdırmalara görə, insan tarixinin böyük hissəsində səslər əsasən xüsusi hadisələrlə bağlı olub ov, mərasimlər, bayramlar və ya təhlükə siqnalları. Gündəlik həyatda isə əsasən təbiətin səsləri külək, su və heyvanların səsləri üstünlük təşkil edirdi. Sənaye inqilabından sonra isə ətraf mühitdə süni səslərin sayı xeyli artdı.
Bu gün səs mühiti daha fərdi və demək olar ki, fasiləsiz xarakter alıb. İnsanlar musiqi və digər səslərdən təkcə əyləncə üçün deyil, həm də diqqəti toplamaq, stressi azaltmaq və motivasiyanı artırmaq məqsədilə istifadə edirlər. Musiqi platformaları belə halları nəzərə alaraq “deep focus” və ya “workflow” kimi xüsusi pleylistlər də yaradır.
Alimlərin sözlərinə görə, bəzi hallarda musiqi faydalı ola bilər. Məsələn, səs-küylü ofislərdə və ya ev şəraitində musiqi diqqəti yayındıran səsləri örtərək daha rahat iş mühiti yaradır, həmçinin əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır və stressi azalda bilir.
Lakin daimi səs fonunun mənfi tərəfləri də var. Neyroelm sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, fasiləsiz audio mühit diqqətin bölünməsinə və zehni yük hissinin artmasına səbəb ola bilər. Musiqi sadə və rutin işlər zamanı faydalı olsa da, oxuma, yazma və analitik düşüncə tələb edən mürəkkəb fəaliyyətlərdə diqqət üçün əlavə rəqabət yaradır.
Xüsusilə sözlü mahnılar problem yarada bilər. Tədqiqatların icmalları göstərir ki, sözləri olan mahnılar dil ilə bağlı proseslərə – məsələn, oxuma və yazıya daha çox mane olur. Mütəxəssislər səs mühitini düzgün idarə etmək üçün bir neçə sadə tövsiyə verirlər. Birincisi, səs seçimi görülən işin növünə uyğun olmalıdır. Rutin işlər üçün tanış musiqi uyğun ola bilər, lakin oxu və analitik fəaliyyət zamanı daha sakit mühit seçmək məsləhətdir.
İkincisi, insan öz vəziyyətinə diqqət etməlidir. Əgər əsəbilik, yorğunluq və ya işin həddindən artıq çətin olduğu hissi yaranırsa, səsin səviyyəsini azaltmaq və ya bir müddət fon musiqisindən imtina etmək faydalı ola bilər. Alimlər həmçinin mütəmadi olaraq səssizlik üçün vaxt ayırmağı tövsiyə edirlər. Səssiz dövrlər beynin bərpa olunmasına kömək edir və planlaşdırma, xatirələr və təcrübənin dərk edilməsi ilə bağlı düşüncə proseslərini aktivləşdirir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, səs mühiti gündəlik həyatımıza düşündüyümüzdən daha çox təsir edir. İnsan ətrafında hansı səslərin olacağını özü seçməzsə, bu seçim alqoritmlər, reklam platformaları və ya təsadüfi mühit tərəfindən müəyyən edilir və beyin buna fərqinə varmadan uyğunlaşmağa başlayır.
Nuriyyə NATİQQIZI
