Qlobal silah tədarükünün həcmi 2016-2020 və 2021-2025 illəri arasında 9.2 faiz artıb.
“Poliqon” xəbər verir ki, bu barədə Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu (SIPRI) hesabat yayımlayıb.
Bildirilib lki, Avropa dövlətləri silah idxalını üç dəfədən çox artıraraq ən böyük alıcı regiona çevriliblər. Dünyanın ən böyük silah tədarükçüsü olan ABŞ-ın ümumi silah ixracı 27 faiz artıb. Bu artımın tərkibində ABŞ-ın Avropaya silah ixracının 217 faiz artması da yer alır.
Qlobal silah transferindəki yüksəliş 2011-2015-ci illərdən bəri ən böyük artım olub. Bu artım əsasən Ukraynaya silah tədarükünün artması ilə əlaqədardır (2021-2025-ci illərdə Ukrayna bütün silah transferlərinin 9.7 faizini qəbul edib). Bununla yanaşı, digər Avropa dövlətlərinə də silah tədarükü artıb. Avropa və Amerika qitələri istisna olmaqla, digər regionlarda silah idxalı azalıb.
ABŞ silah ixracında dominantlığını artırır
ABŞ 2021-2025-ci illərdə bütün beynəlxalq silah tədarükünün 42 faizini təmin edib ki, bu da 2016-2020-ci illərdəki 36 faizdən çoxdur. Amerika Birləşmiş Ştatları 2021-2025-ci illər ərzində 99 dövlətə silah ixrac edib: Avropada 35, Amerikada 18, Afrikada 17, Asiya və Okeaniyada 17, Yaxın Şərqdə 12 ölkə. 20 il ərzində ilk dəfə olaraq ABŞ silah ixracatının ən böyük payı Yaxın Şərqin (33 faiz) deyil, Avropanın (38 faiz) payına düşüb. Buna baxmayaraq, ABŞ silahlarının ən çox alıcısı Səudiyyə Ərəbistanı olub (ABŞ silah ixracatının 12 faizi).
Fransa 2021-2025-ci illərdə qlobal ixracın 9.8 faizini təşkil edərək 2-ci ən böyük silah təchizatçısı olub. Onun silah ixracı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 21 faiz artıb. Fransa 63 ölkəyə silah ixrac edib ki, burada da ən böyük paylar Hindistana (24 faiz), Misirə (11 faiz) və Yunanıstana (10 faiz) düşüb. Fransanın Avropa daxilində silah ixracı beş dəfədən çox artıb (+452 faiz), lakin təxminən 80 faizi yenə də regiondan kənara çıxıb.
Rusiya isə ilk 10 ixracatçı arasında ixracı azalan (-64 faiz) yeganə ölkə olub. Qlobal silah ixracındakı payı 2016-2020-ci illərdəki 21 faizdən 2021-2025-ci illərdə 6,8 faizə düşüb. Rusiya 2021-2025-ci illərdə əsas silahları 30 dövlətə və 1 qeyri-dövlət təşkilatına tədarük edib. Rusiya silah ixracının təxminən dörddə üçü (74 faizi) 2021-2025-ci illərdə üç dövlətin – Hindistan (48 faiz), Çin (13 faiz) və Belarusun (13 faiz) payına düşüb.
Almaniya 2021-2025-ci illər ərzində Çini geridə qoyaraq 3-cü ən böyük silah ixracatçısı olub və qlobal ixracın 5.7 faizini təşkil edib. Almaniyanın bütün silah ixracının təxminən dörddə biri (24 faizi) yardım olaraq Ukraynaya gedib (və daha 17 faizi digər Avropa dövlətlərinə gedib).
İtaliyanın silah ixracı 157 faiz artaraq 2016-2020-ci illərdə 10-cu ən böyük ixracatçıdan 2021-2025-ci illərdə 6-cı ən böyük ixracatçıya yüksəlib. İtaliya ixracının yarıdan çoxu Yaxın Şərq (59 faiz), 16 faizi Asiya və Okeaniya, 13 faizi isə Avropa təşkil edib.
7-ci ən böyük silah tədarükçüsü olan İsrail qlobal silah ixracatındakı payını 2016-2020-ci illərdəki 3,1 faizdən 2021-2025-ci illərdə 4,4 faizə qədər artırıb. Bununla da İsrail ilk dəfə olaraq Birləşmiş Krallığı (3,4 faiz) geridə qoyub.
Avropa ən böyük silah idxal edən region olub
Qlobal silah idxalının 33 faizi Avropa dövlətlərinin payına düşüb. Belə ki, regionun idxalı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 210 faiz artıb. Ukraynadan sonra Polşa və Birləşmiş Krallıq son beş ildə Avropanın ən böyük silah idxalçıları olub. Avropa dövlətlərinə tədarük edilən silahların təxminən yarısı ABŞ-dan (48 faiz), ardınca Almaniyadan (7,1 faiz) və Fransadan (6,2 faiz) gəlib.
Rusiya təhlükəsi və ABŞ-ın Avropa müttəfiqlərini müdafiə etmək öhdəliyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik NATO üzvü olan Avropa ölkələrində silah tələbatını artırıb. Hazırda NATO üzvü olan 29 Avropa ölkəsinin ümumi silah idxalı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 143 faiz artıb. ABŞ 2021-2025-ci illərdə bu idxalın 58 faizini təmin edib. Növbəti ən böyük təchizatçılar Cənubi Koreya (8,6 faiz), İsrail (7,7 faiz) və Fransa (7,4 faiz) olub.
Çinin idxalı azaldığı üçün Asiya və Okeaniyaya silah tədarükü azalıb
Asiya və Okeaniya 2021-2025-ci illərdə qlobal silah idxalının 31 faizini təşkil edib. Lakin 2016-2020 ilə müqayisədə 20 faiz azalma qeydə alınıb. Azalma əsasən Çin (-72 faiz), Cənubi Koreya (-54 faiz) və Avstraliya (-39 faiz) tərəfindən silah idxalının azalması ilə əlaqədardır.
Buna baxmayaraq, Asiya və Okeaniyadakı dörd dövlət 2021-2025-ci illərdə qlobal miqyasda 10 ən böyük silah idxalçısı arasında yer alıb: Hindistan, Pakistan, Yaponiya və Avstraliya. 2021-2025-ci illərdə Asiya və Okeaniyanın əsas təchizatçısı regional silah idxalının 35 faizini təşkil edən ABŞ olub. Ondan sonra gələn Rusiya 17 faiz, Çin isə 14 faiz təşkil edib.
Hindistan dünyanın 2-ci ən böyük silah idxalçısı olub. 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında idxal cüzi dərəcədə (–4,0 faiz) azalıb. Hindistan silah idxalının ən böyük payı Rusiyadan 40 faiz təşkil edib ki, bu da 2016-2020-ci illərdəki (51 faiz) paydan xeyli az, 2011-2015-ci illərdəkindən (70 faiz) isə təxminən iki dəfə azdır. Hindistan getdikcə Qərb təchizatçılarına üz tutur.
Pakistanın silah idxalı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 66 faiz artıb. Çin 2021-2025-ci illərdə Pakistanın silah idxalının 80 faizini təmin edib ki, bu da 2016-2020-ci illərdəki 73 faizdən çoxdur.
Şərqi Asiyada Yaponiya (+76 faiz) və Tayvan (+54 faiz) 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında silah idxalında böyük artımlar müşahidə ediblər. Çin yerli istehsalının genişlənməsi səbəbindən 1991-1995-ci illərdən bəri ilk dəfə olaraq ən çox silah idxal edən 10 ölkə arasından çıxıb.
Yaxın Şərqdə silah idxalı azalır
Yaxın Şərqdəki dövlətlərin silah idxalı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 13 faiz azalıb. 2021-2025-ci illərdə dünyanın ən çox silah idxal edən 10 ölkəsindən üçü bu regionda olub: Səudiyyə Ərəbistanı (qlobal idxalın 6,8 faizi), Qətər (6,4 faiz) və Küveyt (2,8 faiz). Yaxın Şərqə silah tədarükünün yarıdan çoxu ABŞ (54 faiz), 12 faizi İtaliya, 11 faizi Fransa və 7,3 faizi Almaniya tərəfindən edilib.
İsrail 2021-2025-ci illərdə dünyanın 14-cü ən böyük silah idxalçısı olub. Onun idxalı 2016-2020 və 2021-2025-ci illər arasında 12 faiz artıb. 2021-2025-ci illərdə İsrailin silah idxalının ən böyük payını (68 faiz) ABŞ təşkil edib, ardınca isə Almaniya (31 faiz) gəlib.
Digər diqqətçəkən inkişaflar
Afrika dövlətlərinin əsas silah idxalı 2016-2020-ci illərlə 2021-2025-ci illər arasında 41 faiz azalıb.
Əlcəzairin silah idxalı 78 faiz azalıb, Mərakeşin idxalı isə 12 faiz artıb. Nəticədə Mərakeş Afrikanın ən böyük silah idxalçısına çevrilib.
Amerika qitəsindəki dövlətlərin silah idxalı 2016-2020-ci illərlə 2021-2025-ci illər arasında 12 faiz artıb. Regiona edilən silah idxalının 52 faizi ABŞ-ın payına düşüb.
Cənubi Amerika ölkələrinin silah idxalı 2016-2020-ci illərlə 2021-2025-ci illər arasında 31 faiz artıb və regiondakı 12 ölkədən 6-sı idxalını artırıb. Ən böyük pay Braziliyaya məxsus olub (Cənubi Amerikaya edilən silah idxalının 60 faizi). Braziliyanın silah idxalı isə 2016-2020-ci illərlə müqayisədə 2021-2025-ci illərdə 150 faiz artıb.
