Dəmansiya, bir çox insanın həyatının əvvəlində eşitdiyi, amma əslində çox çətin və mürəkkəb bir xəstəlikdir. Həm fiziki, həm də psixoloji olaraq ağır yük gətirən bu xəstəlik, çox vaxt ailə üzvləri və yaxınları üçün də böyük çətinliklər yaradır...
Poliqon bu məqalədə, dəmansiyaa dair əsas məlumatları təqdim etməklə yanaşı, ailə həkimləri və terapevtlər üçün də faydalı olacaq bəzi tövsiyələri paylaşacaq.
Dəmansiya nədir?
Dəmansiya, beyin funksiyalarının tədricən itməsi ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir. Bu, yalnız yaddaş itkisi ilə məhdudlaşmır; eyni zamanda düşünmə, ünsiyyət qurma, qərar qəbul etmə və hərəkət koordinasiyasını da təsir edir. Dəmansiya, Alzheimer xəstəliyi daxil olmaqla, müxtəlif növlərə sahibdir. Onun yaranma səbəbləri müxtəlif ola bilər: genetik faktorlar, yaşlanma, travmalar, tütün və spirt istifadəsi, və ya bəzən yüksək qan təzyiqi və şəkərli diabet kimi digər xroniki xəstəliklər.
Əgər bu xəstəlik erkən mərhələdə tanınarsa, daha yaxşı idarə edilə bilər və xəstənin həyat keyfiyyəti qorunmuş olur.
Dəmansiyanın əlamətləri
Dəmansiyanın simptomları tədricən inkişaf edir və əksər hallarda əvvəlcə qeyri-adi yaddaş itkisi, qərar qəbul etməkdə çətinliklər və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinliklərlə özünü göstərir. Ən yaygın əlamətlər bunlardır:
Yaddaş itkisi: Xəstə yaxınlarının və gündəlik işlərinin adlarını unudur, təkrar-təkrar eyni sualları verir.
Zəif düşünmə qabiliyyəti: Məsələn, sadə bir problemi həll etməkdə çətinlik çəkmək.
Konsentrasiya və diqqət itkisi: Xəstə uzun müddət bir işə fokuslana bilmir.
Emosional dəyişikliklər: Narahatlıq, qorxu, əsəbilik və ya depressiya.
Ağırlaşan yönəldilmiş qərarsızlıq: Xəstə gündəlik həyatda qərar qəbul etməkdə çətinlik yaşayır, məsələn, nəyə yemək alacağını belə unuda bilər.
Dəmansiyanın diaqnozu
Dəmansiyanın diaqnozu sadəcə bir simptomlara baxılaraq qoyulmaz. Həkimlər, xəstənin tibbi tarixini diqqətlə qiymətləndirir, qanda hər hansı bir infeksiya və ya başqa xəstəliklərə dair müayinələr aparır, həmçinin müxtəlif psixoloji testlərdən istifadə edirlər. MRI və ya CT scan kimi görüntüləmə metodları da bəzən xəstəliyin daha dərindən öyrənilməsinə kömək edir.
Erkən mərhələdə doğru diaqnoz qoyulması, xəstənin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və ya ən azından gecikdirilməsi baxımından çox önəmlidir.
Dəmansiyanın müalicəsi və qarşısının alınması
Dəmansiya müalicəsi tamamilə aradan qaldırıla bilməsə də, erkən müalicə və düzgün yanaşmalarla xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür. Müalicə üçün fərdi yanaşma tətbiq olunmalıdır və adətən aşağıdakı metodlar istifadə edilir:
Dərman müalicəsi: Dəmansiyanın bəzi növləri (xüsusilə Alzheimer) dərmanlarla idarə oluna bilər. Bu dərmanlar xəstənin beyin fəaliyyətini yaxşılaşdırmağa və simptomların irəliləməsini yavaşlatmağa kömək edir.
Psixoterapiya və davranış terapiyası: Psixoterapiya, xəstənin emosional vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. Ailənin və xəstənin dəstəkləndiyi mühitdə terapiya daha effektivdir.
Fiziki və intellektual stimulyasiya: Yaddaş məşqləri, fiziki fəaliyyət və sosial əlaqələr dəmansiyaa qarşı əhəmiyyətli müdafiə tədbirləridir.
Ailə dəstəyinin əhəmiyyəti
Dəmansiya ilə yaşayan insanlar çox vaxt ailələrinin köməyinə ehtiyac duyurlar. Bu xəstəlik həm xəstənin, həm də ailə üzvlərinin həyatını təsir edir. Ailənin bu vəziyyətə necə yanaşması, xəstənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaqda mühüm rol oynayır.
Əvvəlcədən planlaşdırma: Ailə üzvləri dəmansiyaa dair təhsil almalı, xəstənin ehtiyaclarını əvvəlcədən müəyyən etməli və ona uyğun qayğı strategiyaları hazırlamalıdır.
Empatiya və dəstək: Dəmansiya ilə yaşayan şəxslər tez-tez emosional dəyişikliklər yaşayır, buna görə də ailənin həmrəyliyi və dəstəyi çox vacibdir.
Rutinlər və gündəlik fəaliyyətlər: Xəstənin gündəlik rutinini təşkil etmək, onun özünü daha təhlükəsiz və rahat hiss etməsinə kömək edir.
Xəstə ilə ünsiyyət: Ünsiyyət sadə və aydın olmalıdır. Xəstəyə təkrar-təkrar eyni sualları verməkdən qaçınmaq, sadə və qısa cümlələrdən istifadə etmək vacibdir.
Həyat keyfiyyətini yüksəltmək
Dəmansiya bir çox həyatları təsir edir, amma düzgün müalicə və dəstək ilə həyat keyfiyyətini yüksəltmək mümkündür. Əgər erkən mərhələdə tanı qoyularsa, xəstə uzun müddət özünü yaxşı hiss edə bilər. Ailənin dəstəyi, xəstənin bu mübarizədə ən böyük dayağıdır.
Unutmayın ki, dəmansiyaa qarşı ən yaxşı tədbir erkən diaqnoz və düzgün yanaşmadır. Ailələr üçün də dəstək və məlumatlandırma vacibdir ki, bu xəstəliklə mübarizə daha səmərəli və insanı ruhdan salmayan şəkildə aparılsın.
Nərminə Abbasova
Terapevt və ailə həkimi
Poliqon.info
