1961-ci il martın 13-də Londonun mərkəzindəki "Old Bailey" məhkəməsində Soyuq müharibə dövrünün ən səs-küy doğuran casusluq proseslərindən biri — "Portlend casus şəbəkəsi"nin (Portland spy ring) məhkəməsi başladı.
BBC xəbər verir ki, bu hadisə casusluq, xəyanət, gizli texnologiyalar və hətta ekzorzizm (cinçıxarma) ritualları ilə zəngin olan qeyri-adi bir tarixçədir.
Beş nəfərdən ibarət bu qrup Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin ən məxfi sualtı silah texnologiyalarını Moskvaya ötürməkdə ittiham olunurdu.
Casusluğun mərkəzi: Portlend və "adi" koteclər
Casusların əsas hədəfi İngiltərənin cənubundakı Portlend yarımadasında yerləşən Sualtı Silahlar Tədqiqat Mərkəzi idi. Burada Britaniyanın ilk nüvə sualtı qayığı olan "HMS Dreadnought" və sualtı qayıqlara qarşı müdafiə sistemləri üzərində gizli işlər aparılırdı.
Şəbəkənin daxilində iki "insayder" var idi:
Harri Hauton: Polşadakı Britaniya səfirliyində çalışarkən kommunist kəşfiyyatı tərəfindən ələ alınmış keçmiş zabit.
Etel Gi: Hautonun iş yoldaşı və məşuqəsi. Onun məxfi sənədlərə daha yüksək çıxış icazəsi var idi.
Onlar oğurladıqları sənədləri Londonda "Qordon Lonsdeyl" adı ilə tanınan (əsl adı Konon Molodı) KQB agentinə təhvil verirdilər. Lonsdeyl isə bu məlumatları rabitə mütəxəssisləri olan Kroker cütlüyünə ötürürdü.
Mikronöqtələr və gizli laboratoriyalar
Piter və Helen Kroker (əsl adları Morris və Lona Koen olan ABŞ vətəndaşı sovet agentləri) Londonda adi əntiq kitab satıcısı kimi tanınırdılar. Lakin onların zahirən çox sadə görünən bünqaloları (birmərtəbəli ev) əslində, yüksək texnologiyalı bir rabitə mərkəzi idi:
Mətbəxin döşəməsi altındakı gizli zirzəmidə güclü radio ötürücüsü gizlədilmişdi.
Hamam otağı eyni zamanda foto-laboratoriya kimi istifadə olunurdu.
Məlumatlar "mikronöqtə" texnologiyası vasitəsilə ötürülürdü — bütöv bir sənəd səhifəsi elə kiçildilirdi ki, o, bir cümlənin sonundakı nöqtə qədər yer tuturdu.
İfşa: "Snayper"in ötürdüyü məlumat
Britaniya əks-kəşfiyyatı (MI5) Polşa kəşfiyyatının zabiti, CIA üçün çalışan "Snayper" ləqəbli Mixal Qolenievskidən gələn məlumat əsasında hərəkətə keçdi. O bildirmişdi ki, donanma tədqiqatlarında yüksək vəzifəli bir sovet agenti var. İzləmələr Hautonu Lonsdeyla, o isə MI5-i Krokerlərin evinə apardı.
1961-ci ilin yanvarında bütün qrup həbs edildi. Krokerlərin həbsi zamanı Helen Kroker əl çantasındakı şifrəli sənədləri kaminə ataraq yandırmağa çalışsa da, polis buna imkan verməmişdi.
Casus mübadiləsi və sonrası
Məhkəmə cəmi iki həftə davam etdi:
Lonsdeyl 25 il həbs cəzası alsa da, 1966-cı ildə Britaniyalı Qrevill Vinn ilə dəyişdirilərək Moskvaya qaytarıldı.
Krokerlər 20 il cəza aldılar və 1969-cu ildə Polşa üzərindən SSRİ-yə təhvil verildilər. Moskvada onlar qəhrəman kimi qarşılandılar və hətta şərəflərinə poçt markaları buraxıldı.
Hauton və Gi 9 il həbsdə qaldıqdan sonra azadlığa çıxdılar və bir il sonra evləndilər.
Maraqlıdır ki, Krokerlərin "sirli bünqalosu"na köçən yeni ailə evin aurasından xilas olmaq üçün bir ekzorzist (cinçıxaran) dəvət edərək evi "təmizlətmişdi". Onlar bildirirdilər ki, casuslardan qalan o ağır enerjini başqa cür yox edə bilmirdilər.
