Azərbaycanda müqəddəs Ramazan bayramı yaxınlaşdıqca, cəmiyyətdə sosial həmrəylik və yardımlaşma mövzusu ən aktual məsələyə çevrilir.
İslam dininin mənəvi dəyərləri ilə yoğrulmuş bu bayram təkcə fərdi ibadət deyil, həm də ehtiyacı olanlara əl tutmaq, ictimai rifahı bölüşmək missiyasını daşıyır.
Bu dövrdə istər fərdi xeyriyyəçilər, istərsə də müxtəlif dövlət və qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən həyata keçirilən yardımların forması və hüquqi mexanizmləri böyük maraq doğurur.
Xüsusilə “Fitrə zəkatı”nın verilməsi qaydaları, ərzaq bağlamalarının paylanması və birbaşa pul yardımlarının edilməsi imkanları hər il olduğu kimi bu il də gündəmin əsas sütununu təşkil edir.
Müasir dövrdə bu yardımların sadəcə ənənəvi üsullarla deyil, rəqəmsal ödəniş sistemləri və bank köçürmələri vasitəsilə daha şəffaf və geniş miqyasda həyata keçirilməsi üçün müəyyən mexanizmlərin olub-olmaması iqtisadi və hüquqi baxımdan təhlil edilməlidir. Bayram ərəfəsində inflyasiya təzyiqləri və ərzaq qiymətlərindəki dəyişiklikləri nəzərə alsaq, maddi yardımların ünvanlılığı və effektivliyi məsələsi daha çox önəm qazanır.
Bir çox vətəndaş isə haqlı olaraq sual edir: Ramazan yardımları hansı qanuni çərçivədə tənzimlənir və bu prosesdə daha çevik, məsələn, birbaşa nağdsız pul köçürmələrinə əsaslanan sistemlər nə dərəcədə mümkündür?
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert Əkrəm Həsənov qeyd edib ki, Ramazan bayramında edilən yardımlar həm dini, həm də sosial-iqtisadi baxımdan vacib bir alətdir, lakin burada mexanizm məsələsinə peşəkar yanaşmaq lazımdır:
“Hazırda Azərbaycanda mütəşəkkil, vahid bir “Ramazan Fondu” kimi rəsmi dövlət mexanizmi yoxdur, yardımlar daha çox fərdi təşəbbüslər və QHT-lər vasitəsilə həyata keçirilir. Pul yardımı məsələsinə gəldikdə, hüquqi nöqteyi-nəzərdən hər bir şəxs və ya şirkət öz gəlirindən ianə edə bilər, lakin bunun sistemli şəkildə, məsələn, banklar vasitəsilə ‘fitrə zəkatı’ adı altında toplanması üçün xüsusi lisenziyalı xeyriyyə fondlarına ehtiyac var.
Mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda bu sahədə şəffaflığı artırmaq üçün xüsusi “İslam bankçılığı” elementlərindən istifadə oluna bilər. Məsələn, bank daxilində ehtiyacı olanların siyahısı (sosial reyestrlər əsasında) ilə donorları birləşdirən rəqəmsal platformalar qurula bilər. Pul yardımının edilməsi əslində ərzaq yardımından daha effektivdir, çünki bu, ehtiyac sahibinə özünün ən zəruri problemini (dərman, kommunal borc və s.) həll etməyə imkan verir”.
Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, lakin burada risk ondan ibarətdir ki, pul yardımları bəzən “qara bazar” dövriyyəsinə düşə bilər:
“Buna görə də, yardımların rəsmi bank kartları vasitəsilə, ünvanlı sosial yardım alanların siyahısına uyğun şəkildə köçürülməsi ən sağlam mexanizm olardı. Dövlət səviyyəsində isə bayram ərəfəsində sosial həssas qruplara birdəfəlik ödənişlərin edilməsi təcrübəsi var ki, bu da bir növ dövlətin bu prosesdəki iştirakıdır. Təklif edirəm ki, xeyriyyəçiliklə məşğul olan şirkətlərə müəyyən vergi güzəştləri tətbiq edilsin ki, onlar bayram günlərində daha böyük məbləğdə və daha şəffaf şəkildə pul yardımı edə bilsinlər. Bu, həm iqtisadi canlanmaya, həm də cəmiyyətdəki gərginliyin azalmasına xidmət edər”.
Tunar
NOCOMMENT.az
