Dünyanın nəhəng texnologiya mərkəzləri süni intellektin (Sİ) imkanlarını genişləndirmək üçün milyardlarla dollar vəsait xərclədiyi bir dövrdə, Azərbaycanda bu texnologiyanın mənəvi və dini tərəfləri ilə bağlı kifayət qədər qeyri-adi polemika yaranıb.
Sosial şəbəkələrdə geniş yayılan “ChatGPT haramdır” və “Halal-soft sertifikatı tətbiq olunmalıdır” kimi fikirlər cəmiyyəti iki yerə bölüb. Bəzi kəsimlər bu cür yanaşmaları texnoloji savadsızlıq və cəhalət nümunəsi kimi qiymətləndirərkən, digərləri süni intellektin etik çərçivələrinin və yaradılan məzmunların dini dəyərlərə uyğunluğunun yoxlanılmasını zəruri hesab edirlər. Xüsusilə süni intellektin saxta (deepfake) foto və videolar vasitəsilə insanların şərəf və ləyaqətini alçaltması, dini inanclara qarşı istifadə edilməsi ehtimalı bu növ “sertifikatlaşdırma” ideyalarını gündəmə gətirib.
Məsələnin texnoloji və sosial tərəfləri ilə bağlı İT sahəsi üzrə tanınmış ekspert Kamil Farizov NOCOMMENT.az-a geniş şərh verib.
Ekspert bildirib ki, süni intellekti dini qəliblərə salmaq və ya ona “halal” statusu axtarmaq kökündən yanlış yanaşmadır:
“Bu gün dünyada süni intellekt tibbdən kosmosa, təhsildən ağır sənayeyə qədər hər sahədə inqilab edir. Belə bir məqamda ChatGPT və ya digər dil modellərini ‘cəhənnəmə gedən yol’ kimi təqdim etmək rəqəmsal reallıqdan tamamilə qopmaq deməkdir. Süni intellekt özlüyündə bir beyin deyil, insanın ona verdiyi məlumatlar əsasında işləyən mürəkkəb bir alqoritmdir. Əgər biz bu alqoritmdən xeyirli, elmi və bəşəri məqsədlər üçün istifadə ediriksə, burada hansısa ‘haramlıq’ axtarmaq məntiqsizdir. “Halal-soft” kimi terminlərin ortaya atılması isə innovasiya mühitinə ciddi zərbə vura bilər. Proqram təminatının ‘halallığı’ onun kodlarında deyil, ondan istifadə edən şəxsin niyyətindədir. Məsələn, kalkulyatorla düzgün hesab aparmaq savab, kimisə aldatmaq üçün istifadə etmək isə yanlışdırsa, süni intellektə də eyni prizmadan baxılmalıdır. Bizim əsas vəzifəmiz texnologiyanı qadağan etmək və ya onu dini terminlərlə məhdudlaşdırmaq deyil, gənclərimizə bu güclü alətdən düzgün və etik qaydalar çərçivəsində istifadə etməyi öyrətməkdir. Azərbaycanda rəqəmsal transformasiya dövlət siyasətinin prioritetidir və bu cür süni maneələr sadəcə inkişafı ləngidə bilər”.
Xatırladaq ki, rəsmi qurumlar hazırda ölkədə süni intellektlə bağlı qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi üzərində işləyirlər. Milli Məclisdə qəbul edilən yeni qaydalara əsasən, süni intellekt vasitəsilə saxta məlumat yayanlar və ya insanların şəxsi həyatına müdaxilə edənlər üçün ciddi cərimələr, hətta cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. Bu isə o deməkdir ki, dövlət məsələni dini deyil, hüquqi və etik müstəvidə tənzimləməyə üstünlük verir.
Tunar
NOCOMMENT.az
