2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda 654 min ton sement klinkeri istehsal olunması və bunun illik müqayisədə 6,7 faiz artım göstərməsi sənaye və tikinti sektorunda nisbi aktivliyin gücləndiyini göstərir. Bununla yanaşı, 2025-ci ildə istehsalın 12 faiz azalması və hazır məhsul ehtiyatlarının 354 min ton səviyyəsində formalaşması bazarda dalğalanmanın davam etdiyini və tələb-təklif balansının dinamik xarakter daşıdığını göstərir.
Sement klinkeri tikinti sənayesinin əsas xammalı olmaqla yanaşı, iqtisadi aktivliyin erkən indikatorlarından biri hesab olunur. Qlobal təcrübə göstərir ki, infrastruktur və daşınmaz əmlak layihələrinin intensivliyi artdıqca klinker və sement istehsalı paralel şəkildə yüksəlir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, qlobal sement istehsalı ildə təxminən 4 milyard ton səviyyəsindədir və bunun 70 faizdən çoxu inkişaf etməkdə olan ölkələrin payına düşür. Bu isə tikinti sektorunun hələ də iqtisadi artımın əsas drayverlərindən biri olduğunu təsdiqləyir.
Azərbaycanda cari ilin əvvəlində qeydə alınan artım daxili bazarda tikinti layihələrinin mərhələli aktivləşməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Dövlət və özəl sektor tərəfindən həyata keçirilən infrastruktur layihələri, şəhərsalma proqramları və sənaye zonalarında genişlənmə tikinti materiallarına olan tələbi artıran əsas amillər kimi çıxış edir. Bu baxımdan klinker istehsalının artması sektorda gözlənilən mövsümi canlanmanın ilkin siqnalı kimi qiymətləndirilir.
Digər tərəfdən, 2025-ci ildə istehsalın azalması daha geniş iqtisadi və texnoloji faktorlarla izah oluna bilər. Sement və klinker istehsalı yüksək enerji tutumuna malikdir və bu sahədə enerji qiymətləri, karbon emissiyası tələbləri və istehsal texnologiyalarının modernləşdirilməsi kimi amillər mühüm rol oynayır. Qlobal səviyyədə son illərdə karbon emissiyalarının azaldılması istiqamətində tələblərin sərtləşməsi bəzi zavodların istehsal həcmini optimallaşdırmasına səbəb olub. Avropa və Asiya bazarlarında alternativ materialların və daha aşağı karbonlu sement növlərinin payının artması da ənənəvi klinker istehsalına müəyyən təsir göstərir.
Ehtiyatların 354 min ton səviyyəsində olması isə bazarda tələb və təklifin tam sinxronlaşmadığını göstərir. Bu göstərici bir tərəfdən istehsalçıların bazar dəyişikliklərinə uyğunlaşmaq üçün tampon mexanizmi yaratdığını, digər tərəfdən isə tikinti aktivliyinin mövsümi və layihə əsaslı dəyişdiyini əks etdirir. Qış aylarında tikinti işlərinin nisbətən zəifləməsi ehtiyatların artmasına səbəb olan əsas faktor kimi çıxış edir, lakin yaz və yay mövsümündə bu ehtiyatların bazara sürətli daxil olması gözlənilən prosesdir.
Qlobal miqyasda sement və klinker sənayesi transformasiya mərhələsindədir. Beynəlxalq hesabatlara əsasən, bu sektor dünya üzrə karbon emissiyalarının təxminən 7-8 faizini təşkil edir və bu səbəbdən innovativ texnologiyaların tətbiqi sürətlənir. Alternativ yanacaq istifadəsi, karbon tutma texnologiyaları və klinker payının azaldılması kimi yanaşmalar istehsal strukturunu dəyişir. Bu proseslər tədricən regional bazarlara da təsir edir və istehsal strategiyalarının yenidən formalaşmasına səbəb olur.
