2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycandan 70,2 min ton gübrə ixrac olunaraq 22 milyon dollar gəlir əldə edilib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm həcm, həm də dəyər baxımından kəskin azalma deməkdir. Paralel olaraq, idxalın artması və daxili istehsalın 50,7 faiz azalması diqqət çəkir. Beləliklə, bazarda həm ixracın zəifləməsi, həm də idxaldan asılılığın artması müşahidə olunur.
Bu dinamika ilk növbədə daxili istehsalın azalması ilə izah olunur. Gübrə və azot birləşmələrinin istehsalının yarıdan çox azalması ixrac imkanlarını məhdudlaşdırıb və nəticədə xarici bazarlara çıxarılan məhsulun həcmi kəskin şəkildə aşağı düşüb. Eyni zamanda, daxili tələbatın qorunması və ya artması idxalın genişlənməsini stimullaşdırıb. Bu, xüsusilə kənd təsərrüfatı mövsümünün başlanğıcı ərəfəsində fermerlərin gübrəyə olan ehtiyacının təmin edilməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
Qlobal kontekstdə gübrə bazarı son illərdə ciddi qiymət və təchizat dalğalanmaları ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə təbii qaz qiymətlərinin dəyişkənliyi azot əsaslı gübrələrin istehsal maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. 2022-2023-cü illərdə dünya bazarında qiymətlərin kəskin artmasından sonra 2024-2025-ci illərdə müəyyən sabitləşmə müşahidə edilsə də, hələ də regional fərqlər və təchizat zənciri riskləri qalmaqdadır. Bu şəraitdə bəzi istehsalçılar istehsal həcmini optimallaşdırmaq məcburiyyətində qalır ki, bu da ixrac göstəricilərinə təsir edir.
İxracın azalması ilə yanaşı idxalın dəyər baxımından 79,4 faiz artması maraqlı tendensiyadır. Bu, yalnız həcmin artımı ilə deyil, həm də idxal olunan məhsulların daha yüksək qiymət seqmentinə aid olması ilə bağlı ola bilər. Qlobal bazarda keyfiyyət və effektivlik baxımından fərqlənən gübrə növlərinə tələbatın artması fermerlərin seçim davranışına təsir edir. Bu isə idxal strukturunda dəyişikliklərə səbəb olur.
Azərbaycan üçün gübrə istehsalı həm aqrar sektorun təminatı, həm də ixrac potensialı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının artırılması üçün gübrə təminatının sabitliyi əsas şərtlərdən biridir. Bu baxımdan daxili istehsalın azalması qısa müddətdə idxalın artımı ilə kompensasiya olunsa da, uzunmüddətli perspektivdə istehsal güclərinin sabit və davamlı işləməsi daha vacib faktor kimi ön plana çıxır.
