Cənubi Qafqaz ölkələri qarşılıqlı faydanı əməkdaşlıq meyarına çevirib
Azərbaycan və Gürcüstan arasında son illər formalaşan münasibətlər həm siyasi, həm də strateji baxımdan yüksəlib. Hər iki ölkə Ermənistana yanacaq, taxıl və digər məhsulların daşınması üçün mühüm tranzit rolunu oynayır. Rəsmi Bakı ilə Tbilisinin qarşılıqlı sinxron addımları kənar güclərin regiona müdaxilə imkanlarını minimuma endirir. Göstərilən strateji uyğunlaşma, eyni zamanda, ətraf dövlətlərin də davranış modelini dəyişməyə məcbur edir. Nəticədə, onilliklər ərzində formalaşmış təcrid siyasəti tədricən regional əməkdaşlıq xətti ilə əvəzlənir.
Bakının yürütdüyü uzaqgörən xarici siyasət kursu Tbilisinin vasitəçilik potensialı ilə vəhdət təşkil edərək Qafqazın təhlükəsizlik qalxanını möhkəmləndirir. Diplomatik danışıqlar masasında əldə edilən uğurlar göstərir ki, dayanıqlı nizam yalnız daxili resurslara, qonşuluq prinsiplərinə söykəndikdə reallığa çevrilə bilir. Xarici emissarların əraziyə müdaxilə cəhdləri qarşısında iki paytaxtın nümayiş etdirdiyi qətiyyət özündə suverenliyin ali formasını təcəssüm etdirir.
Bakı və Tbilisinin yaratdığı hərbi-siyasi ittifaq genişmiqyaslı geostrateji arxitekturaya çevrilir. Hökumətlərarası təmasların intensivliyi və təhlükəsizlik orqanları arasındakı dərin koordinasiya asimmetrik təhdidləri effektiv şəkildə neytrallaşdırmaq imkanı yaradır. Məsələyə sırf geosiyasi aspektdən baxdıqda, rəsmi Tbilisinin Qərb təsisatları ilə qurduğu mürəkkəb balans siyasəti Azərbaycanın müstəqil kursunu tamamlayır. Nəticə etibarilə, regiona xaricdən idxal olunmağa çalışılan dağıdıcı ssenarilər Gürcüstan və Azərbaycan sərhədlərində təsirsiz hala gətirilir. Dövlət başçılarının müntəzəm məsləhətləşmələri gələcək onilliklərin təhlükəsizlik konsepsiyasını vahid mərkəzdən idarə etməyə hesablanıb. İkitərəfli formatda əldə edilən uğurlar bütövlükdə Qafqaz cəmiyyətlərinin rifahı və suverenliyinin sığortası qismində çıxış edir. 2024-cü ildən etibarən mürəkkəbləşən qlobal arxitektura fonunda belə sıx uzlaşma rasional hesablama ilə ölçülür.
***
Təhlükəsizlik arxitekturasının ən mühüm komponenti isə Ermənistanın kənar asılılıqdan qurtularaq qonşularla normal təmaslara cəlb olunmasıdır. 2025-ci ilin payız aylarından başlayan və 2026-cı ildə davam edən tarixi hadisələr geosiyasi dönüşün real indikatoruna çevrildi. Qazaxıstan taxılı, Rusiya məhsulları, eləcə də vacib materiallar məhz rəsmi Bakının təşəbbüsü, Tbilisinin vasitəçiliyi əsasında dəmir yolu ilə İrəvana çatdırılır. Bu prosesi qətiyyən sadə ticari mübadilə kimi xarakterizə etmək olmaz. Proses tamamilə siyasi təsir alətidir. Strateji nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda aydınlaşır ki, mövcud vəziyyət rəsmi İrəvanın radikal xarici qüvvələrin manipulyasiyasından xilas olması yolunda atdığı addımdır. Logistik şəbəkə vasitəsilə yaranan bağlar siyasi etimadın formalaşmasına xidmət edən ən qüdrətli geosiyasi vasitədir. Kommunikasiyaların açılması nəticəsində düşmənçilik ritorikası konstruktiv diplomatik danışıqlarla əvəz olunur. Təhlükəsiz marşrutlarla hərəkət edən qatarlarda uzunmüddətli sülhün vasitəsiz qarantiyası daşınır. Ermənistan rəhbərliyi coğrafi dalan vəziyyətindən çıxmaq məqsədilə mütləq şəkildə qonşu dövlətlərin iradəsi ilə hesablaşmaq məcburiyyətindədir. Məhz həmin məcburiyyət İrəvana rasionallığı diktə edir, gələcək hərbi təxribatların qarşısını qəti şəkildə alır.
Bölgədə fəaliyyət göstərən xarici institutların, eləcə də kənar maraqlı dairələrin geosiyasi oyunları qarşısında formalaşan reallıq xüsusi diqqət tələb edir. Cənubi Qafqazı süni militarizasiya mərkəzinə çevirmək cəhdləri məhz Azərbaycan və Gürcüstan hökumətlərinin qurduğu geostrateji səddə çırpılaraq iflasa uğrayır. Uzaq qitələrdən ixrac edilməyə çalışılan xaos ssenariləri region daxilində iqtisadi və siyasi blokadaya məruz qalır. Yalnız qonşularla əldə olunan dərin uzlaşma İrəvanın fəlakətdən sığortalanmasına şərait yaradır. Tbilisinin təqdim etdiyi tərəfsiz diplomatik platforma qlobal güclərin yalançı vasitəçilik maskasını yırtaraq, həqiqi nizamlamanın yerli xarakter daşıdığını ifşa edir. Arzuolunmaz xarici aktor Cənubi Qafqazda hüdudsuz qərar qəbul etmək imkanından tamamilə məhrum edilib. Səbəb isə tam aydındır: Azərbaycanın gücləndirdiyi iqtisadi-siyasi qala, həmçinin Gürcüstanın logistik kilid rolu kənardan diktəyə icazə vermir. Siyasi elita anlayır ki, müstəqilliyin ali zəmanəti kənar qüvvələrin ssenarilərində vasitə rolunu oynamaqdan imtina edərək regional qərarların tam mərkəzində dayanmaqdır.
***
Dəmiryolu əlaqələrinin açılması bütövlükdə Cənubi Qafqazın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki çəkisini əsaslı şəkildə artırır. Cari ildə həyata keçirilən yükdaşımalar göstərir ki, Ermənistanın infrastruktur ehtiyacları məhz tarixi rəqibləri tərəfindən humanist və eyni zamanda, praqmatik prinsiplər əsasında qarşılanır. Xarici nəzarət xətlərinin ləğvi, region dövlətlərinin bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa can atması qlobal güclərin təsir rıçaqlarını iflic vəziyyətinə salır. Tranzit asılılığı ən təsirli siyasət formasıdır. Məhz həmin asılılıq destruktiv meyilləri buxovlayır, ictimai fikri normallaşdırır. Keçmiş münaqişə tərəfinin beynəlxalq dəhlizlərə cəlb edilməsi yalnız yekun sazişə atılmış imza ilə təsdiqlənə biləcək mürəkkəb şərtdir. Azərbaycan rəhbərliyi sülh quruculuğunda əldə etdiyi tarixi zəfəri diplomatik-məntiqi uzaqgörənliklə möhkəmləndirir. Daşınan məhsulların hər tonu İrəvanı fərqli güc mərkəzlərinin illüziya xarakterli vədlərindən uzaqlaşdırır, real coğrafiyanın sərt, lakin ədalətli qaydalarına tabe etdirir. Beynəlxalq konfranslarda, eləcə də qapalı masalarda səsləndirilən tezislər aydın şəkildə sübut edir ki, təhlükəsizliyin qorunması regional təchizat zəncirinin qırılmazlığı ilə düz mütənasibdir. Asimmetrik güc balansı Azərbaycanın xeyrinə dəyişdikcə, Gürcüstanla yaradılmış tandem Ermənistanı təbii şəkildə ümumi nizamın ayrılmaz hissəsinə çevirir.
Gürcüstan paytaxtının diplomatik rolu hazırkı həssas məqamda bənzərsiz əhəmiyyətə malikdir. Tbilisi ardıcıl şəkildə sülh çağırışları səsləndirərək, tarixi məsuliyyəti bölüşməyə hazır olduğunu nümayiş etdirib. 2025-ci ilin gərgin siyasi müzakirələri, həmçinin 2026-cı ilin dinamik inkişaf templəri çərçivəsində Gürcüstan rəhbərliyi qərəzsiz mövqe tutmaqla vasitəçilik inhisarını Qərb təsisatlarından alaraq Qafqazın daxilinə daşıyıb. Tbilisidə qurulan dialoq masaları qeyri-konstruktiv qüvvələrin kənar müdaxilələrini mümkünsüzləşdirir. Azərbaycanla strateji xətdə dayanan qonşu ölkə, eyni zamanda, Ermənistanla kommunikasiya xətlərini qoruyaraq ideal əlaqələndirici platforma kimi parlayır. Mövcud logistik inteqrasiya layihələri, tranzit xidmətləri sülh sənədinin hərfi mənada infrastruktur təməlidir. Əgər onilliklər əvvəl regional ittifaqlar kiməsə qarşı yönəlmişdisə, hazırda Gürcüstan–Azərbaycan mütəşəkkilliyi bilavasitə Cənubi Qafqazı uçurumdan xilas etmək, üçüncü qüvvələri zərərsizləşdirmək məqsədi daşıyır. İrəvanın həmin xilasedici infrastruktura bağlanması mütləq şəkildə qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanınmasını və revanşizmdən imtinanı rəsmiləşdirir. Siyasi iradənin nəticəsi sayılan davamlı görüşlər tərəflərin mövqelərini maksimum dərəcədə yaxınlaşdırıb. Həyati əhəmiyyət kəsb edən nəqliyyat ehtiyacları və qonşuluq zərurəti süni uzadılmış diplomatik ləngimələri kənarlaşdıraraq qəti nəticəyə fokuslanmağı tələb edir. Bütün bu proseslərin fonunda Tbilisidə yekun sülhün əldə olunması ehtimalı getdikcə daha real görünür.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ
