Siyasi ekspertlər hesab edir ki, ABŞ prezidenti Tramp qeyri-müəyyənlikdən təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir.
Donald Tramp beynəlxalq səhnədə psixoloji müharibənin strateqi kimi çıxış edir, yoxsa onun davranışı xaotik və improvizəkardır?
Azpost.info bildirir ki, doktor Moşe Elad Maariv qəzetindəki məqaləsində bu sualı nəzəri deyil, son illərdə, xüsusən də İrana qarşı Amerika siyasətini anlamağın açarı kimi nəzərdən keçirməyi təklif edir.
M.Elad ilk baxışdan Trampın hərəkətlərinin impulsiv və ziddiyyətli göründüyünü vurğulayır. Lakin, daha yaxından təhlil edildikdə klassik psixoloji müharibənin elementləri göz qabağındadır. Lakin müəllif hər addımın arxasındakı düşüncə dərəcəsini həddindən artıq qiymətləndirməməkdən çəkinir. “Hər bir hərəkət yaxşı düşünülmüş strategiyanın bir hissəsi deyil; bəzən bu, daha çox intuisiyadır”, – deyə o qeyd edir.
Bunun bariz nümunəsi İrana ünvanlanan ultimatumdur: ya razılaşma, ya da “cəhənnəm qapılarını açın”. Eladın sözlərinə görə, bu, yalnız hərbi təhdid deyil, həm də düşmənə təcililik və təzyiq hissi yaratmaq üçün hazırlanmış güclü psixoloji və kommunikasiya vasitəsidir.
Trampın yanaşmasının əsas xüsusiyyəti qəsdən qeyri-müəyyənlik yaratmaqdır. Onun açıqlamaları təhdidlər və dialoq çağırışları, eskalasiya və çəkindirmə arasında dəyişir, çox vaxt kəskin dəyişikliklər olur. Müəllif iddia edir ki, bu dəyişkənlik rəqibi qeyri-sabitləşdirir və onları davamlı strategiya hazırlamaq imkanından məhrum edir. Bu kontekstdə ritorika yalnız məzmuna deyil, həm də təsir vasitəsinə çevrilir: təkcə sözlər deyil, həm də onların deyildiyi an vacibdir.
Ekspert bu modeli qeyri-müəyyənliyin daha çox hesablandığı Rusiya prezidenti Putinin yanaşması ilə müqayisə edir. Trampın vəziyyətində bu, dinamik və bəzən xaotikdir. Bu, paradoks yaradır: qeyri-müəyyənlik səviyyəsi nə qədər yüksəkdirsə, onun qeyri-sabitlik kimi qəbul edilmə riski bir o qədər yüksəkdir. Bu da təhdidlərin etibarlılığını azaldır.
Müəllif həmçinin 2019-2020-ci illər qarşıdurmasının təcrübəsindən də istifadə edir. O dövrdə sanksiyalar və təhdidlərin birləşməsi İranda real risk hissi yaratdı və onu ehtiyatlı davranmağa məcbur etdi. Lakin zaman keçdikcə sərt ritorika həmişə hərbi əməliyyatlarla müşayiət olunmadığı üçün İran tərəfi uyğunlaşdı. “Qeyri-müəyyənlik proqnozlaşdırıla bilən hala gəldikdə, o, öz gücünü itirir”, – deyə Elad vurğulayır. Hətta SEPAH komandanı Qasım Süleymaninin öldürülməsi belə, yalnız müvəqqəti olaraq sürpriz elementini bərpa etdi.
Qlobal media mühiti də əhəmiyyətli rol oynayır. Məlumatın dərhal yayılması ilə Trampın hər bir açıqlaması güclü bir hadisəyə çevrilir, İran elitasına təzyiqi artırır, eyni zamanda səhvlər və nəzarətsiz eskalasiya riskini artırır.
Moşe Eladın sözlərinə görə, nəticə etibarı ilə Tramp rəqiblərini çaşdırmağı bacardı, eyni zamanda qeyri-müəyyənlik strategiyasının hədlərini nümayiş etdirdi. Ən son nümunə – “cəhənnəm qapıları” təhdidindən atəşkəs qərarına sürətli keçid – yalnız bu nəticəni təsdiqləyir: gözlənilməzlik vərdiş halına gələnə qədər işləyir.
