Bakı, 9 aprel, AZƏRTAC
Alimlər fizikanın ən böyük sirlərindən birini - cazibə qüvvəsi və kvant mexanikasının bir-birinə necə uyğun olduğunu araşdırmaq üçün böyük bir addım ataraq məkan-zaman meyarında kiçik “dalğalanmaları” aşkar etməyin ilk vahid yolunu yaradıblar. Uzun müddətdir proqnozlaşdırılan, lakin zəif müəyyən edilmiş bu incə dalğalanmalar artıq real dünya cihazlarının axtara biləcəyi spesifik siqnallarla aydın kateqoriyalara bölünüb. Bu irəliləyiş o deməkdir ki, LIGO və hətta kiçik masaüstü təcrübələr kimi güclü alətlər kvant cazibə qüvvəsinin rəqabətli nəzəriyyələrini gözləniləndən daha tez sınaqdan keçirməyə başlaya bilər.
AZƏRTAC “Science Daily” nəşrinə istinadla xəbər verir ki, Uorvik Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar “məkan-zaman dalğalanmaları” fenomenini müəyyən etmək üçün ilk vahid yanaşmanı - kvant fizikasını cazibə qüvvəsi ilə əlaqələndirmək üzrə bir çox səylərdə ortaya çıxan məkan-zaman strukturundakı kiçik, təsadüfi təhrifləri təqdim ediblər.
Bu kiçik dəyişikliklər ilk dəfə fizik Con Uiler tərəfindən irəli sürülüb və onların bir neçə aparıcı kvant cazibə nəzəriyyəsində ortaya çıxacağı gözlənilir. Lakin fərqli nəzəriyyələr müxtəlif dalğalanma növlərini proqnozlaşdırır ki, bu da eksperimental tədqiqatların hansı siqnalları axtarmalı olduqlarını dəqiq müəyyən etməyi çətinləşdirib.
Yeni tədqiqat bu mümkün dalğalanmaları məkan və zaman daxilində dəyişilmə kontekstində 3 əsas kateqoriyaya bölür. Alimlər qrupu hər bir kateqoriya üçün məsafədəki kiçik dəyişiklikləri aşkar edən lazer interferometrləri alətindən istifadə edilərək ölçülə bilən spesifik nümunələri müəyyən edib. Siqnallar potensial olaraq LIGO kimi tanınan Lazer İnterferometr Qravitasiya Dalğası Rəsədxanası kimi böyük qurğular, eləcə də hazırda inkişaf etdirilən daha kiçik eksperimental avadanlıqlar tərəfindən aşkar edilə bilər.
Tədqiqatın ilk müəllifi olan Uorvik Universitetinin professoru Şarmila Balamuruqan bildirib ki, bu proses mürəkkəb nəzəri ideyaları real cihazların ölçə biləcəyi siqnallara çevirməyə kömək edir. O, bunun o demək olduğunu izah edib: alimlər tamamilə yeni cihazları gözləmək əvəzinə, mövcud texnologiyadan istifadə edərək kvant cazibə qüvvəsi ilə bağlı proqnozları sınaqdan keçirə bilərlər.
Tədqiqat göstərir ki, Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da hazırlanan QUEST və GQuEST kimi layihələr də daxil olmaqla, daha kiçik laboratoriya interferometrləri bu prosesdə mühüm rol oynaya bilər. Böyük rəsədxanalardan daha kiçik olsalar da, bu stolüstü sistemlər daha geniş siqnal tezliklərini öyrənə bilər ki, bu da mümkün məkan-zaman dalğalanmaları haqqında daha ətraflı məlumat əldə etməyə imkan verir.
