ain.az, Qaynarinfo saytına istinadən bildirir.
Şimali maqnit qütbünün yeni rəsmi mövqeyi açıqlanıb. ABŞ Milli Ətraf Mühit Məlumat Mərkəzləri (NOAA) və Britaniya Geoloji Xidməti tərəfindən yayımlanan yenilənmiş "Dünya Maqnit Modeli 2025” göstərir ki, maqnit qütbü Sibir istiqamətinə doğru sürüşməyə davam edir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" yazıb.
Məlumata görə, Şimali maqnit qütbü hazırda Kanadaya nisbətən Rusiyanın şimalına daha yaxındır. Model hər beş ildən bir yenilənir, çünki Yer kürəsinin maqnit sahəsi sabit deyil və daim dəyişir. Əgər bu düzəlişlər edilməsə, kompas göstəricilərində ciddi səhvlər yarana bilər.
Bu model aviasiya, gəmiçilik, sualtı gəmilər və GPS sistemləri üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Kiçik bir sapma belə uçuş trayektoriyalarında, naviqasiya yollarında və hərbi sistemlərdə ciddi səhvlərə səbəb ola bilər.
Geofiziklər bildirirlər ki, maqnit şimalı Yer kürəsinin xarici nüvəsində baş verən proseslərlə bağlıdır. Maye dəmir və nikel axınları elektrik cərəyanları yaradır və bu da maqnit sahəsini formalaşdırır. Bu axınlar dəyişdikcə maqnit qütbü də yerini dəyişir.
Qütbün hərəkəti artıq 190 ildən çoxdur davam edir və bu müddətdə 2200 kilometrdən çox yer dəyişib. 1990-cı illərdə sürət artaraq ildə 60 kilometrə qədər yüksəlib, son illərdə isə təxminən 35 kilometrə enib.
Mütəxəssislər hazırkı dəyişikliklərin yaxın zamanda tam "qütb çevrilməsi” (şimal və cənubun yer dəyişməsi) ilə nəticələnəcəyinə dair heç bir sübut olmadığını bildirir. Belə hadisələr tarixdə yüz minlərlə il intervalında baş verib.
Hazırkı dəyişikliklər isə daha çox Yer nüvəsindəki dinamik proseslər, Günəş aktivliyi və digər təbii amillərlə izah olunur. Maqnit sahəsi zəifləsə də, tamamilə yox olmur və sadəcə dəyişməyə davam edir.
NOAA və BGS bu il iki fərqli model təqdim edib: standart WMM2025 və daha dəqiq WMMHR2025 versiyası. Yeni yüksək dəqiqlikli model xüsusilə həssas naviqasiya sistemləri üçün daha düzgün istiqamət müəyyən etməyə imkan verir.
Yenilənmə eyni zamanda "maqnit anomaliya zonaları”nın sərhədlərini də dəyişdirib. Bu bölgələrdə kompas göstəriciləri etibarsız olur və dəyişikliklər hərbi planlaşdırma və elmi ekspedisiyalar üçün əhəmiyyət daşıyır.
Müasir smartfonlar və GPS sistemləri artıq maqnit sahəsi dəyişikliklərini avtomatik nəzərə alır. Telefonlardakı kompas funksiyası və xəritə tətbiqləri bu modeldən istifadə edir.
Aviasiya və dənizçilik sektoru isə xüsusilə qütb bölgələrində bu məlumatlara daha çox ehtiyac duyur, çünki GPS siqnalları hər zaman etibarlı olmaya bilər.
Qeyd olunur ki, Yer kürəsinin fırlanma qütbü də 1900–2100-cü illər arasında təxminən 27 metr sürüşə bilər. Bunun əsas səbəbi buzlaqların əriməsi və kütlə paylanmasının dəyişməsidir.
Antarktida ildə təxminən 150 milyard ton, Qrenlandiya isə 270 milyard ton buz itirir. Bu proses planetin ümumi balansına təsir göstərir və oxun tədricən yer dəyişməsinə səbəb olur.
Aydın
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
