Azərbaycan elminin və mənəvi dəyərlər sisteminin formalaşmasında silinməz iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biri də akademik Zərifə Əliyevadır. Onun həyat yolu yalnız tibbi nailiyyətlərlə məhdudlaşmır, bu yol həm də insanlara xidmət fəlsəfəsinin, yüksək etik davranışın və ictimai məsuliyyətin nümunəsi kimi qiymətləndirilir. 15 aprel anım günü, əslində, bir xatirə tarixindən daha artıq məna daşıyır, bu gün elmin humanizm ilə vəhdətinin simvoluna çevrilmiş bir ömrün yenidən dəyərləndirilməsi üçün fürsətdir.
"Unikal" Dövlət Aqrar Universitetinin rektoru Zəfər Qurbanovun görkəmli oftalmoloq, Əməkdar elm xadimi, akademik Zərifə Əliyevanın anım günü ilə bağlı məqaləsini təqdim edir.
Akademik Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti əsasən oftalmologiya sahəsində innovativ yanaşmaların tətbiqi ilə seçilir. O, xüsusilə sənaye müəssisələrində çalışan insanların görmə orqanlarına təsir edən peşə xəstəliklərini sistemli şəkildə araşdıran ilk alimlərdən biri olub. Onun tədqiqatları sadəcə nəzəri çərçivədə qalmayıb, praktik tibbi tədbirlərin formalaşmasına da ciddi təsir göstərib. Alimin yanaşmasında diqqətçəkən məqam xəstəliyə yalnız tibbi problem kimi deyil, sosial fenomen kimi baxması idi. Bu, 2020-ci illərdə geniş yayılan “interdisiplinar tibbi yanaşma” anlayışı ilə üst-üstə düşən bir baxışdır və onun elmi irsinin nə qədər qabaqcıl olduğunu göstərir.
Akademik fəaliyyətlə yanaşı, Zərifə Əliyevanın həyatında sosial məsuliyyət xüsusi yer tuturdu. O, kimsəsiz və valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlara daim diqqət göstərir, onların sağlamlığı və sosial adaptasiyası üçün təşəbbüslərlə çıxış edirdi. Bu fəaliyyət təkcə xeyriyyəçilik nümunəsi deyil, həm də inklüziv cəmiyyət modelinin ilkin konturlarını əks etdirirdi. Müasir sosial siyasətdə vurğulanan “bərabər imkanlar” prinsipi onun həyat fəlsəfəsində illər əvvəl praktik şəkildə öz əksini tapıb. Zərifə Əliyevanın doktorluq dissertasiyası oftalmologiya elminə mühüm töhfələr verən fundamental araşdırmalardan biri hesab olunur. O, istehsalat mühitinin göz sağlamlığına təsirini kompleks şəkildə təhlil edərək, yeni diaqnostik və profilaktik metodların əsasını qoyub. Bu iş yalnız elmi yeniliklərlə deyil, həm də metodoloji yanaşma ilə fərqlənirdi. Alim risk amillərini sistemləşdirərək, onların idarə olunması üçün praktik mexanizmlər təklif etmişdi ki, bu da müasir dövrdə “preventiv tibb” anlayışının əsas istiqamətlərindən biri kimi qəbul olunur.
Zərifə Əliyeva oftalmologiya sahəsində nüfuzlu hesab edilən M.İ. Averbax adına mükafata layiq görülmüş ilk azərbaycanlı qadın kimi tarixə düşüb. Bu fakt yalnız şəxsi nailiyyət deyil, həm də Azərbaycan elminin beynəlxalq miqyasda tanınmasının göstəricisidir.Onun bu uğuru gender bərabərliyi baxımından da mühüm simvolik əhəmiyyət daşıyır. Elmi mühitdə qadınların rolunun genişləndirilməsi istiqamətində bu cür nümunələr bu gün də aktual olaraq qalır.
Görkəmli oftalmoloq yalnız laboratoriya və klinika ilə məhdudlaşmayan fəaliyyət modeli ortaya qoymuşdu. O, ictimai təşəbbüslərdə fəal iştirak edir, sağlam həyat tərzinin təşviqi və tibbi maarifləndirmə istiqamətində mühüm addımlar atırdı. Bu yanaşma müasir dövrdə “elm kommunikasiyası” kimi tanınan istiqamətin erkən nümunəsi hesab oluna bilər. Yəni alim yalnız kəşf etməklə kifayətlənməməli, həm də bu bilikləri cəmiyyətə çatdırmalıdır. Akademikin 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd olundu, onun elmi və mənəvi irsinin aktuallığı bir daha ön plana çıxdı. Bu yubiley yalnız xatirə tədbiri deyil, həm də yeni nəsil üçün ilham mənbəyi rolunu oynadı. Müasir dövrdə belə yubileylər xüsusilə gənclərin elmi fəaliyyətə marağının artırılması və milli elmi kimliyin gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Zərifə Əliyeva haqqında söylədiyi fikirlər onun yalnız alim kimi deyil, həm də ailə dəyərlərinin qoruyucusu kimi necə yüksək keyfiyyətlərə malik olduğunu göstərir. Bu yanaşma, liderlik və şəxsi həyat arasında balansın mümkünlüyünü nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin xatirələri onun mənəvi gücünü, həyatın ən çətin anlarında belə qoruduğu daxili işığı və humanist dünyagörüşünü aydın şəkildə təsvir edir. Bu, insanın həyatdan sonra belə necə dərin iz buraxa biləcəyinin göstəricisidir.
Akademik Zərifə Əliyevanın həyatı elmi nailiyyətlərin, ictimai məsuliyyətin və yüksək mənəvi dəyərlərin harmoniyasını təcəssüm etdirir. Onun fəaliyyəti göstərir ki, həqiqi elmi uğur yalnız laboratoriya nəticələri ilə ölçülmür — bu uğur insan həyatına real təsir, cəmiyyətə fayda və gələcək nəsillərə ötürülən dəyərlərlə tamamlanır. 15 aprel anım günü isə sadəcə bir tarix deyil bu gün, elmin insanlıqla birləşdiyi nöqtədə yaranan böyük bir irsin yaddaşlarda yaşadılmasıdır.
