Bakı, 13 aprel, AZƏRTAC
Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu sahil sularının temperaturunun artması ilə istilik dalğalarının - yüksək temperatur və rütubəti birləşdirən ekstremal hava hadisələrinin tezliyinin intensivləşməsi arasında birbaşa əlaqə aşkar edib. Bu barədə AZƏRTAC “Nature Geoscience” jurnalında dərc olunmuş tədqiqata istinadla xəbər verir.
Alimlər hesablayırlar ki, okeanların istiləşməsi tropik bölgələrdə bu cür hadisələrin tezliyinin və miqyasının artmasının 50-64 faizini təşkil edir.
İstilik dalğaları insan sağlamlığı üçün xüsusi təhlükə yaradır. Yüksək rütubət bədənin təbii termorequlyasiyasının effektivliyini azaldır. Əvvəlki tədqiqatlar göstərib ki, “yaş termometr” temperaturu təxminən 31 dərəcə Selsiyə çatdıqda, bədən özünü effektiv şəkildə soyutma qabiliyyətini itirir.
Tədqiqatın müəllifləri bu cür hadisələrin əsasən sahil zonalarında əmələ gəldiyini, lakin onların təsirinin yalnız bu ərazilərlə məhdudlaşmadığını müəyyən ediblər. Rütubətli istilik dalğaları təxminən 90 faiz ehtimalla 1000 kilometrə qədər, bəzi hallarda isə bir neçə min kilometrə qədər daxili ərazilərə yayıla bilər.
Ən çox nəzərə çarpan təsirlər Cənub-Şərqi Asiya, Körfəz, Şimali Cənubi Amerika və tropik Atlantik okeanı da daxil olmaqla tropik bölgələrdə müşahidə olunur. Bu ərazilərdə okean temperaturunun artması atmosferə nəmin daşınmasını artırır.
1982-2023-cü illər üçün məlumatların təhlili dəniz səthinin temperaturunun artması ilə quruda rütubətli istilik dalğalarının tezliyinin çoxalması arasında ardıcıl əlaqə olduğunu təsdiqləyib. Əsas mexanizm planetar atmosfer dalğaları da daxil olmaqla hava cərəyanları ilə istilik və nəmin daşınmasıdır.
Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, qlobal istiləşmə davam etdikcə, bu cür ekstremal hadisələr mülayim enliklərdə daha da güclənəcək. Lakin, soyutma sistemlərinə məhdud çıxış və açıq havada yüksək səviyyədə məşğulluq səbəbindən risklər tropik ölkələrdə ən yüksək olaraq qalır.
Alimlər, həmçinin qeyd edirlər ki, okean səthinin temperaturu barədə məlumatlar genişmiqyaslı ekstremal istilik hadisələri üçün erkən xəbərdarlıq sistemləri hazırlamaq məqsədilə istifadə edilə bilər.
