Bir aktyorun ölümü ilə başlayan, bir dövrün ideoloji və mədəni yaddaşına qədər uzanan böyük dəyişimin portreti.Elmir Mirzəyevin “Zeitgeist və ya zamanın ruhu” essesi dərin və düşündürücü olduğu üçün onu Ulusum.az oxucularına təqdim edirik.Müəllif bu yazıda 1960-cı illəri — onun ifadəsi ilə “Böyük ümidlər zamanı”nı — çağdaş dövrlə müqayisə edərək həm tarixi-mədəni prosesləri, həm də sənətin bugünkü vəziyyətini təhlil edir. Əsas sual isə açıq qalır: “Niyə indi o cür əsərlər yazılmır?”1960-cı illər müəllifin baxışında sadəcə bir tarixi mərhələ deyil, zamanın ruhunun ən aydın hiss olunduğu dövrdür. İnsanların gələcəyə inamla baxdığı, böyük ideyaların, humanizm və modernləşmə arzularının sənətin mərkəzində dayandığı bir zaman kəsiyi… Kino və ədəbiyyat insanı mərkəzə qoyur, onu həm estetik, həm də ideoloji baxımdan formalaşdırırdı.Bu dövr Rasim Balayev kimi sənətkarların yaradıcılığı ilə daha aydın görünür. Onun canlandırdığı Nəsimi, Babək və Bamsı Beyrək kimi obrazlar təkcə kino qəhrəmanları deyil, milli yaddaşın formalaşmasında iştirak edən mədəni arxetiplərə çevrilmişdi.Amma çağdaş dövr tam fərqli bir mənzərə təqdim edir. Bu gün ideoloji baxımdan daha parçalanmış, daha skeptik və daha qeyri-müəyyən bir reallıqda yaşayırıq. Böyük utopiyaların yerini fərdi sağqalma strategiyaları, informasiya axını və kütləvi mədəniyyətin dominantlığı alıb.Müəllifin fikrincə, məhz buna görə də sənət sahəsində ciddi bir dəyişiklik baş verib. Artıq 1960-cı illərdə olduğu kimi geniş kollektiv ümidlərə söykənən böyük narrativlər formalaşmır. Sənət getdikcə daha çox dar sahələrə sıxışır və eksperimental xarakter alır.“Böyük ümidlər zamanı”ndan metamodern çağa: zamanın ruhu və sənətin dəyişən dili. 1960-cı illərin optimizmi ilə çağdaş dünyanın ideoloji boşluğu arasında müqayisəElmir Mirzəyev bu esseni yazarkən əsas məqsəd 1960-cı illəri, onun ifadəsi ilə “Böyük ümidlər zamanı”nı — çağdaş dövrlə müqayisə etmək və xüsusilə sənət müstəvisində tez-tez səslənən “niyə indi belə əsərlər yazılmır?” sualına cavab axtarmaqdır.1960-cı illər onun baxışında sadəcə bir tarixi mərhələ deyil, zamanın ruhunun (Zeitgeist) ən aydın şəkildə göründüyü dövrdür. İnsanların gələcəyə inamla baxdığı, böyük ideyaların və utopiyaların mərkəzdə olduğu bir zaman kəsiyi… Sənət də bu inamın birbaşa ifadəsi kimi çıxış edirdi. Kino, ədəbiyyat və ümumən mədəniyyət insanı mərkəzə qoyur, onu həm mənəvi, həm də ideoloji baxımdan yüksəldirdi.Müəllif bu dövrü Rasim Balayev kimi sənətkarların yaradıcılığı fonunda daha aydın izah edir. Onun canlandırdığı Nəsimi, Babək və Bamsı Beyrək kimi obrazlar sadəcə kino rolları deyil, milli yaddaşın və kollektiv təxəyyülün formalaşmasında iştirak edən mədəni arxetiplərə çevrilmişdi.Çağdaş dövr isə tamamilə fərqli bir mənzərə təqdim edir. Bu gün ideoloji baxımdan daha parçalanmış, daha skeptik və daha qeyri-müəyyən bir reallıqda yaşayırıq. Böyük utopiyaların yerini fərdi sağqalma strategiyaları, informasiya axınının sürəti və kütləvi mədəniyyətin dominantlığı alıb.Məhz bu səbəbdən “niyə indi o cür əsərlər yaranmır?” sualı tez-tez gündəmə gəlir. Elmir Mirzəyev hesab edir ki, cavab istedad çatışmazlığında deyil. Sənət hər zaman öz dövrünün ruhunun məhsuludur və Zeitgeist dəyişdikcə sənətin dili də dəyişir.Onun fikrincə, 1960-cı illərin “Böyük ümidlər” atmosferi ilə bugünkü metamodern, paradoksal və qeyri-müəyyən dünya arasında kəskin fərq var. Buna görə də bugünkü sənət əvvəlki dövrlərin estetik və ideoloji formalarını təkrarlaya bilməz.Nəticə etibarilə, bu dəyişiklik itkini deyil, transformasiyanı ifadə edir. Sənət yox olmayıb, sadəcə yeni zamanın dilində danışmağa başlayıb.
“Sən niyə susursan?” filmindən səhnə, rejissor Həsən Seyidbəyli (1966)
Diqqət Çəkənlər
Bu il bazarlarda alça tapılmayacaq? - VİDEO
Başlıbel faciəsinin ildönümüdür
Onun ölümündən 5 il keçir
