Rusiya Elmlər Akademiyasının alimləri ekshalasiya olunmuş havanın tərkibini dərhal təhlil edə bilən qrafen-polimer sensoru hazırlayıblar. Onların məlumatlarına görə, cihaz diabet, ürək çatışmazlığı və digər xroniki xəstəliklərin əlamətlərini aşkar edir.
"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, xəbərdarlıq olunmuş havanın təhlili tibbdə ağciyər funksiyasını qiymətləndirmək, bir sıra xəstəlikləri aşkar etmək və bədəndə iltihabi prosesləri və biokimyəvi dəyişiklikləri izləmək üçün istifadə olunan qeyri-invaziv diaqnostik metoddur. İndiyə qədər əksər tibbi sensorlar yalnız tənəffüs tezliyi, nəbz tezliyi, qan oksigen doyması və qan təzyiqi kimi fiziki tənəffüs parametrlərini ölçürdü. Bununla belə, ekshalasiya olunmuş havada bədəndəki dəyişiklikləri göstərə bilən kimyəvi markerlər də var.
Alimlər ekshalasiya olunmuş havanın kimyəvi tərkibini dəqiq təhlil edən qrafen-polimer sensoru hazırlayıblar.
"Məsələn, diabet və müəyyən ürək xəstəlikləri ekshalasiya olunmuş havada asetonun miqdarını artırır, böyrək problemləri isə ammonyak səviyyəsini artırır. Lakin, nəfəsin təhlili üçün mövcud sensorlar ümumiyyətlə kifayət qədər həssas və ya mürəkkəb deyil və yalnız tibb müəssisələrində mövcuddur. Buna görə də yeni, ultra həssas cihazların hazırlanması xüsusilə təcilidir", - deyə Rusiya Elmlər Akademiyasının Sibir Bölməsinin Rjanov adına Fiziki Problemlər İnstitutunun 3D Nanostrukturların Fizika və Texnologiyası Laboratoriyasının aparıcı tədqiqatçısı İrina Antonova bildirib.
Rusiyalı alimlər tərəfindən hazırlanmış kiçik tibbi cihaz adi ofis kağızına çap olunmuş nazik təbəqədən ibarətdir. O, ürək problemləri, yüksək qan qlükozası, astma və digər xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların sağlamlığını qiymətləndirə və həkim məsləhətinə ehtiyac olub-olmadığını göstərə bilər. Sensor bədənə və ya standart tibbi maskaya bərkidilə və xəstəxanalarda, məsələn, əməliyyat zamanı nəfəs almanın davamlı monitorinqi üçün istifadə edilə bilər:
"Cihaz bizə aseton, su və ehtimal ki, etilen zirvələrinin aşkar edilə biləcəyi nəfəs spektrini əldə etməyə imkan verir." Antonova izah etdi: "Sensorun yüksək həssaslığı hətta yeməkdən sonra qanda qlükoza səviyyəsinin sadə bir artımını izləməyə, bədənin bu stressdən qurtulması və aşağı başlanğıc səviyyələrə qayıtması üçün lazım olan vaxtı qeyd etməyə imkan verir".
Onun sözlərinə görə, ekshalasiya olunmuş hava sensorun sensor elementlərinə dəydikdə, onların elektrik keçirmə qabiliyyəti dəyişir. Bunun səbəbi sensorun elektrik enerjisinin ötürülməsini asanlaşdıran qazları - su buxarını, asetonu, ammonyakı və digərlərini tutmasıdır. Nəticədə cihaz zamanla havanın kimyəvi tərkibindəki dəyişiklikləri qeyd edir.
Yeni sensordan istifadə edərək tədqiqatçılar sağlam insanlar, diabet xəstələri və infarkt keçirmiş bir şəxs də daxil olmaqla 32 könüllüdə ekshalasiya olunmuş havanın kimyəvi tərkibini qiymətləndirdilər. Cihaz xəstə insanların ekshalasiya olunmuş hava spektrlərində asetona uyğun bir pik aşkar etdi.
İrina Antonova qeyd edib ki, sensorun həssaslığı minimal miqdarda asetonu aşkar etmək üçün kifayətdir, buna görə də cihaz bir sıra xroniki xəstəliklərin erkən diaqnozunda faydalı olacaq.
"Yeni nanostrukturlu sensor materialı hazırlamağımız sayəsində yüksək ölçmə həssaslığına nail ola bildik. Səthdə tutulan marker molekullarının spektrində nəzarətli dəyişikliklərə imkan verən fərqli dizaynlı sensorlar yaratdıq. Bu, o deməkdir ki, hər bir sensor yalnız xəstəliyi göstərə biləcək "müvafiq" siqnalları oxuyur. Bu, potensial olaraq xroniki xəstəliklərdən şübhələnən xəstələrə hətta evdə belə sağlamlıqlarını izləməyə imkan verə bilər. Bundan əlavə, sensor ucuz və istifadəsi asandır", - deyə o bildirib.
Gələcəkdə, bəzi təkmilləşdirmələrdən sonra, alimlər sensorun yanğınsöndürənlərin, pilotların, dalğıcların və digər mütəxəssislərin sağlamlığını izləmək üçün istifadə edilə biləcəyinə inanırlar:
"Bu, əsasən mümkündür, lakin yalnız uzunmüddətli perspektivdə ola bilər. Hazırda bu istiqamətdə yalnız ilk addımları atırıq. Sensor tibbi maskaya inteqrasiya edildikdə, insanın nəfəs alması faktı izlənilir, lakin məlumatlar (nəfəs verilən birləşmələr haqqında məlumatlar) qeydə alınmır. Nəfəs verilən havanın kimyəvi tərkibini təhlil etmək üçün sensor istifadə edildikdə, normal nəfəs alma üçün tipik olmayan yavaş, uzunmüddətli nəfəsvermə tələb olunur".
Layihə meneceri qeyd edib ki, normal nəfəs alma zamanı sağlamlığı qiymətləndirmək üçün sensor hazırlamaq və sınaqdan keçirmək növbəti addım ola bilər.
Xəzər
"Cebheinfo.az"
