Bakı, 28 aprel, AZƏRTAC
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş 1970-ci ildə imzalanmış “Nüvə silahlarının yayılmaması haqqında” Müqaviləni (NPT) nəzərdən keçirmək üçün təşkilatın Nyu-Yorkdakı baş qərargahında toplaşan yüksəkvəzifəli diplomatlarla birlikdə süni intellekt və digər yeni texnologiyalar dövründən sağ çıxmaq üçün bu sənədə əməl etməyin zəruriliyi barədə xəbərdarlıq edib.
AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, onilliklər ərzində ilk dəfə olaraq nüvə başlıqlarının sayı artır. Nüvə sınaqları yenidən gündəmə gətirilib və qlobal hərbi xərclər 2025-ci ildə 2,7 trilyon dollara yüksəlib.
Baş Assambleyada çıxış edən Antonio Quterreş nüvə silahlarının ləğvi səylərinin azaldığını, öhdəliklərin yerinə yetirilmədiyini və arsenala malik ölkələr arasında etibarlılığın minimum səviyyəyə düşdüyünü deyib. O əlavə edib: “Müqaviləyə yeni bir nəfəs verməliyik”.
Quterreş qeyd edib ki, bugünkü nüvə təhdidi süni intellekt və kvant hesablamaları kimi sürətlə inkişaf edən texnologiyalardan qaynaqlanan yeni təhlükələrlə daha da ağırlaşır. Hərbi münaqişələrdə süni intellektdən artan istifadə ilə bağlı narahatlıqları əks etdirən Baş katib bildirib ki, nüvə silahları ləğv edilənə qədər bəşəriyyət onlara nəzarəti davam etdirməlidir.
Konfransdan əvvəl diplomatlar İran nümayəndəsinin NPT Baş Komitəsinin vitse-prezidenti vəzifəsinə namizədliyinə etirazlarını bildiriblər.
ABŞ nümayəndəsi bu addımın nüvə silahlarının yayılmaması müqaviləsinə qarşı təhqir olduğunu deyib və əlavə edib ki, İran nüvə proqramını inkişaf etdirməklə Müqavilənin şərtlərini pozur. Avstraliya, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri tərəfindən də etirazlar irəli sürülüb.
Rusiya nümayəndəsi isə ABŞ-nin müdaxiləsini konfransı əvvəldən siyasiləşdirmək cəhdi kimi xarakterizə edib və tənqidləri olan nümayəndə heyətlərini ümumi müzakirələr zamanı onları ifadə etməyə çağırıb.
İran nümayəndəsi etirazlara cavab olaraq, onları “əsassız və konfransı manipulyasiya etmək” cəhdi adlandırıb. Onun sözlərinə görə, Amerika Birləşmiş Ştatları nüvə silahlarından istifadə edən yeganə dövlətdir və NPT öhdəliklərini pozaraq arsenalını genişləndirməyə davam edir.
Baş Komitənin sədri seçilən Vyetnam nümayəndəsi isə bildirib ki, İran bu vəzifəyə bir neçə ay əvvəl Qoşulmama Hərəkatı bloku tərəfindən namizəd göstərilib və ona qarşı narahatlıqlar son bir neçə gündə ortaya çıxıb. O, məsələ ilə bağlı konsensusu qorumaq üçün İranın namizədliyinə etiraz edən ölkələrin səsvermə tələb etmək əvəzinə, qərardan rəsmi olaraq imtina etməyə razı olduqlarını bildirib.
