Kidalın itirilməsi Moskvanın təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı iddialarını zəiflədir və regionda vəziyyətin daha da gərginləşdiyini göstərir...
Müəllif: Katerina Heye
Bloomberg Agentliyi, ABŞ
Malidə üsyançılar ölkə üzrə hərbi obyektlərə qarşı koordinasiyalı hücumlar nəticəsində strateji əhəmiyyətə malik Kidal şəhərini yenidən ələ keçiriblər. Bu şəhər Rusiyanın Qərb qüvvələrinin uğursuz olduğu yerlərdə təhlükəsizliyi təmin edə biləcəyi ilə bağlı iddialarının simvolu hesab olunurdu.
Səhrada yerləşən bu qarnizon şəhəri təxminən on il ərzində üsyançıların nəzarətində olub. Yalnız 2023-cü ildə Mali ordusu və Kremlə bağlı qüvvələr – hazırda “Afrika korpusu” adı ilə fəaliyyət göstərən birlik – şəhəri geri almışdı. Lakin son hücum nəticəsində Kidal yenidən itirilib.
Rusiya Müdafiə Nazirliyinə tabe olan “Afrika korpusu” bazar ertəsi Kidal şəhərindən qüvvələrin çıxarıldığını açıqlayıb. Telegram-da yayılan bəyanatda bu addımın Mali ilə “birgə qərar” əsasında atıldığı bildirilib. Rusiya Müdafiə Nazirliyi isə məsələ ilə bağlı şərh verməyib, Mali ordusunun nümayəndələri ilə əlaqə saxlamaq mümkün olmayıb.
Bu geri çəkilmə Moskvanın Fransa və digər Qərb müttəfiqlərinin nail ola bilmədiyi nəticələri əldə edə biləcəyi ilə bağlı iddialarına ciddi zərbə vurur. 2021-ci ildə hakimiyyətə gələn Mali hərbi xuntasının lideri general Assimi Qoyta ölkədə on ildən çox davam edən islamçı üsyanın qarşısını ala bilməyən mülki hakimiyyəti günahlandırmışdı. O, eyni zamanda BMT sülhməramlılarını, Avropa qüvvələrini və Fransa ordusunu ölkədən çıxarmışdı.
Onların yerini əvvəlcə “Vaqner” muzdluları, daha sonra isə “Afrika korpusu” tutub.
Ekspertlər bu vəziyyəti Rusiyanın nüfuzu üçün mənfi qiymətləndirir. Egmont Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun Afrika proqramının direktoru Nina Vilen bildirib ki, Rusiyanın Kidalı tərk etməsi onun təhlükəsizlik sahəsində etibarlı tərəfdaş kimi imicinə zərbə vurur.
Kidal şəhəri simvolik baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. 2012-ci ildə Mali ordusu bu şəhərdən tuareq separatçıları və “Əl-Qaidə” ilə əlaqəli silahlı qruplar tərəfindən çıxarılmışdı. 2014-cü ildə şəhəri geri qaytarmaq cəhdi hər iki tərəfdən onlarla insanın ölümü ilə nəticələnmişdi. 2023-cü ildə şəhərin yenidən ələ keçirilməsi xunta tərəfindən siyasi uğur kimi təqdim olunmuşdu.
Hazırda isə təhlükəsizlik vəziyyətinin daha da pisləşdiyi bildirilir. Həftəsonu baş verən hücumlar həm miqyası, həm də iştirak edən qüvvələrin birliyi ilə seçilib. “Əl-Qaidə”nin Malidəki qolu olan “Camaat Nusrat əl-İslam vəl-Müslimin” və Azavad Azadlıq Cəbhəsi hücumları birgə həyata keçirdiklərini təsdiqləyiblər. Bu isə hökumətə qarşı təhlükənin artdığını göstərir.
Eyni zamanda, xuntanın əsas fiqurlarından biri hesab olunan və Rusiya ilə əməkdaşlığın təşəbbüskarı kimi tanınan müdafiə naziri Sadio Kamara 25 aprel tarixində kamikadze hücumu nəticəsində öldürülüb.
Sosial şəbəkələrdə yayılan təsdiqlənməmiş görüntülərdə rus qüvvələrinin səhraya uyğunlaşdırılmış avtomobillərlə bazanı tərk etdiyi, üsyançıların isə silahlarla bunu qeyd etdiyi görünür.
Mali Niger və Burkina Faso ilə birlikdə Sahel Dövlətləri Alyansına daxildir. Bu ölkələrin hər üçündə 2021–2023-cü illərdə hərbi çevrilişlər baş verib və onlar Fransanı regiondan çıxararaq təhlükəsizlik sahəsində Rusiyaya üz tutublar. Bu əməkdaşlıqda ən irəli gedən ölkə isə Mali olub.
Ekspertlər hesab edir ki, son hadisələr digər ölkələr üçün də siqnal rolunu oynaya bilər. Onların fikrincə, Niger və Burkina Faso da Rusiyanın təhlükəsizlik məsələlərində effektiv həll yolu olmadığını anlaya bilər.
Bundan əvvəl 2024-cü ildə Human Rights Watch təşkilatının hesabatında Mali ordusu və rus qüvvələrinin mülki əhaliyə qarşı qətl və zorakılıqlarda ittiham olunduğu qeyd olunmuşdu. İndi isə Kidalın tərk edilməsi bəzi yerli sakinlər tərəfindən “xəyanət” kimi qiymətləndirilir.
Paytaxt Bamako şəhərində yaşayan Musa Sanqare bildirib ki, Rusiyanın əvvəlcə kömək vədi verib, sonra isə geri çəkilməsi yerli əhali arasında narazılıq doğurur.
Poliqon.info
