20 ildən çox dövrü əhatə edən peyk məlumatları göstərir ki, Himalay dağ silsiləsində bitki örtüyü getdikcə daha yüksək sahələrə yayılır və əvvəllər yalnız buz və qayalar üçün uyğun hesab edilən ərazilərə nüfuz edir...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə IDR nəşri yazır.
Nəşrin məlumatına görə, Ekseter Universitetinin alimləri alp bitki örtüyünün sərhədinin ildə təxminən 7 metr sürətlə yuxarı qalxdığını müəyyən ediblər.
2026-cı il 14 aprel tarixində Ecography jurnalında dərc olunan tədqiqat Himalay qövsünü əhatə edən altı regionu – Hindistanın Ladak bölgəsindən Butana qədər olan əraziləri analiz edib.
"Bütün altı regionda 1999–2022-ci illər ərzində bitkilərin fasiləsiz yayıldığı yuxarı sərhəd davamlı şəkildə yüksəlib", deyə məqalədə qeyd olunur.
Bildirilir ki, ən aşağı artım Everest dağının yerləşdiyi Khumbu regionunda qeydə alınıb – ildə 1,42 metr, ən yüksək artım isə Nepalın Mustang bölgəsində olub – ildə 6,95 metr.
"Alp zonası əsasən alçaqboylu bitkilər və kol tipli formalarla xarakterizə olunan sərt mühitdir", deyə tədqiqatın baş müəllifi, Ekseter Universitetinin Yer və ətraf mühit elmləri kafedrasının tədqiqatçısı Ruolin Lenq bildirib.
Onun sözlərinə görə, iqlim dəyişikliyi Himalaylarda genişmiqyaslı dəyişikliklərə səbəb olur:
"İqlim dəyişdikcə Himalaylarda temperatur dalğalanmaları, qar örtüyünün dəyişməsi, su və qida maddələrinin əlçatanlığı kimi bir çox amil transformasiyaya uğrayır".
Nəşr qeyd edir ki, Himalay regionu qlobal orta göstəricidən daha sürətlə istiləşir.
"Əlavə istilik qar örtüyünün qalınlığını azaldır, torpağı üzə çıxarır və əvvəllər məhsuldar olmayan yüksəkliklərdə vegetasiya mövsümünü uzadır. Bir vaxtlar yalnız seyrək bitkilərin mövcud olduğu ekstremal mühit daha mülayim hala gəlir", deyə materialda izah olunur.
Ekseter Universitetinin Nepal və İsveçrədən olan alimlərlə birgə apardığı tədqiqatda peyk görüntüləri uzunmüddətli iqlim məlumatları ilə birləşdirilib.
"Komanda həm bitki örtüyünün sıxlaşmasını göstərən "yaşıllaşma", həm də bitki örtüyünün azalması və ya kol tipli formaların artmasını göstərə bilən "qaralma" tendensiyalarını izləyib", deyə nəşr bildirir.
Araşdırılan ərazilərin böyük hissəsində yaşıllaşma müşahidə olunsa da, şərq regionlarında fərqli mənzərə qeydə alınıb.
"Tədqiqatçılar Khumbu və Butan bölgələrində əhəmiyyətli saralma qeydə alıblar ki, bu da dəyişikliklərin qeyri-bərabər getdiyini göstərir. Bəzi yerlərdə yuxarıya doğru yayılan bitki örtüyü əvvəlki ekosistemlərdən köklü şəkildə fərqlənə bilər", deyə məqalədə vurğulanır.
Nəşr bildirir ki, məsələ yalnız vizual dəyişikliklərlə məhdudlaşmır, çünki Himalaylar Asiyada milyonlarla insanı su ilə təmin edən çayların mənbəyidir.
"Bitki örtüyü daha yüksək ərazilərə yayıldıqca, bu, su dövranına alimlərin hələ tam anlamadığı təsirlər göstərə bilər", deyə məqalədə qeyd edilir.
Ekseter Universitetinin Kornuoldakı Penrin kampusunun Ətraf mühit və davamlı inkişaf institutunun professoru Karen Anderson qeyd edib ki, kiçik alp bitkiləri regional su təhlükəsizliyi qiymətləndirmələrində çox vaxt nəzərə alınmır.
"Bu kiçik bitkilərə tez-tez diqqət yetirilmir, lakin onlar milyonlarla insanı içməli su ilə təmin edən çay hövzələrinə təsir edə biləcək proseslərin nümunəsidir", deyə o bildirib.
Uzun illər ərzində Himalaylarda iqlim dəyişiklikləri əsasən buzlaqların əriməsi və qar xəttinin geri çəkilməsi üzərində cəmlənib və bu problemlər hələ də aktualdır.
"Lakin bitki örtüyü ilə bağlı yeni məlumatlar əvvəlki modellərdə nəzərə alınmayan əlavə mürəkkəblik yaradır. Bitkilər passiv deyil – onlar ətraf mühiti dəyişdirir", deyə nəşr qeyd edir.
Əvvəllər qarın günəş işığını əks etdirdiyi yamaclar indi bitki örtüyü səbəbindən daha çox istilik uda bilər. Bundan əlavə, bitki kökləri torpağın rütubət saxlama qabiliyyətini dəyişir, kollar isə qarın hərəkətini saxlayır.
"Bu dəyişikliklər minlərlə kvadrat kilometr əraziyə yayıldıqda, aşağı axınlarda yerləşən icmalar üçün su təchizatı rejimlərini dəyişə bilər", deyə materialda vurğulanır.
Alimlər hazırda yeni bitki örtüyünün nə qədər su istifadə edəcəyini və saxlayacağını, yaşıllaşmanın sürətlənib-sürətlənməyəcəyini və şərq bölgələrində müşahidə olunan saralmanın səbəblərini araşdırmağa çalışırlar.
"Uzunmüddətli müşahidələr bu suallara cavab verə bilər. Peyklər artıq sübut edib ki, Himalaylar donmuş və dəyişməz sistem deyil, real vaxtda iqlim dəyişikliklərinə reaksiya verən canlı sistemdir. Zirvələrin rənginin dəyişməsi bu prosesin görünən nəticələrindən biridir", deyə nəşr yekunlaşdırır.
Poliqon.info
