Praktikada rast gəlinən hallardan biri də borcun qarşılığında borcalana və ya onun ailə üzvlərinə məxsus daşınmaz əmlakın – ev, torpaq sahəsi və digər obyektlərin – alqı-satqı müqaviləsi adı altında kredit verən tərəfin və ya onun təyin etdiyi şəxsin adına keçirilməsidir.
Belə situasiyalarda hüquqi baxımdan ipoteka və ya girov kimi rəsmi təminat mexanizmləri tətbiq olunmur, əvəzində əmlak formal olaraq “satılmış” kimi göstərilir, ancaq əsl məqsəd borcun təminat altına alınması olur. Bu cür yanaşma ilkin mərhələdə tərəflərə sadə həll yolu kimi görünsə də, gələcəkdə ciddi hüquqi mübahisələrin yaranmasına səbəb ola bilir.
Bu barədə məlumat Ali Məhkəmə tərəfindən açıqlanıb. Qeyd etdiyimiz kimi, məlum vəziyyətlə üzləşən çoxlu sayda vətəndaş var və onlar evsiz qalıblar.
Hüquqşunas Əkrəm Həsənov Hit.az-a açıqlamasında deyib ki, təcrübədə belə hallara rast gəlinir:
“Bəzən əmlak əslində alqı-satqı kimi rəsmiləşdirilsə də, realda bu, girov kimi istifadə olunur. Yəni tərəflər müqaviləni satış kimi göstərir, amma məqsəd kredit və ya borcun təminatı olur. Bu cür hallarda məhkəmə araşdırma aparıb müəyyən edirsə ki, əslində satış yox, girov münasibəti var, həmin alqı-satqı müqaviləsi etibarsız hesab edilir”.
Ekspert diqqətə çatdırıb ki, qanunvericilikdə “yalan əqd” anlayışı da var:
“Bu isə o deməkdir ki, tərəflər həqiqi məqsədlərini gizlətmək üçün formal olaraq başqa bir müqavilə bağlayırlar. Məhkəmə isə belə hallarda formal sənədə yox, tərəflərin real niyyətinə baxır və əqdi etibarsız saya bilər. Lakin bəzən bu məsələlərə yanaşma kifayət qədər dərindən aparılmır.
Məsələn, şəxs bankdan və ya hər hansı bir şəxsdən kredit götürəndə əmlakını girov kimi rəsmiləşdirmək əvəzinə alqı-satqı müqaviləsi bağlanır. Şərt qoyulur ki, kredit vaxtında qaytarılmasa, həmin əmlak alıcının mülkiyyətinə keçəcək. Belə hallarda hüquqi qiymətləndirmə bəzən daha diqqətli aparılmalıdır”.
Günel Cəlilova
