Bizi nə gözləyir? -Araşdırma

Azərbaycanda havaların yağıntı keçməsinin həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri vardır. Gəlin bunu detallı şəkildə izah edək:

Müsbət tərəfləri:

1. Kənd təsərrüfatı üçün faydalıdır:
   • Yağıntılar torpağın rütubətini artırır, əkin sahələrinin suya olan ehtiyacını azaldır.
   • Taxıl, tərəvəz, meyvə və çay kimi məhsulların yetişməsini təmin edir.
2. Su ehtiyatlarını təmin edir:
   • Çaylar, göllər və su anbarları dolur.
   • İçməli su və hidroenerji üçün mənbə yaranır.
3. İqlim balansını qoruyur:
   • Yağıntılar havanı sərinləndirir və torpağın qurumasının qarşısını alır.
   • Ekosistem üçün faydalıdır, bitki və heyvan həyatını dəstəkləyir.
4. Havanın təmizlənməsi:
   • Yağış havadakı toz, zərərli qazlar və çirkləndiriciləri yuyur, havanı təmizləyir.

Mənfi tərəfləri:

1. Sel və daşqın riski:
   • Xüsusilə dağlıq ərazilərdə və ya şəhərlərdə yağıntı çox olarsa, çayların daşması və sel təhlükəsi yaranır.
   • Bu, kənd təsərrüfatına və infrastruktura zərər verə bilər.
2. Nəqliyyat problemləri:
   • Yağışlı havada yollar sürüşkən olur, avtomobil qəzaları riski artır.
   • Şəhər yollarında su yığılması nəticəsində nəqliyyat sıxlaşır.
3. Torpaq eroziyası:
   • Dağlıq ərazilərdə güclü yağış torpağı yuyaraq məhsuldar qatını azalda bilər.
4. Səhiyyə və həyat tərzinə təsir:
   • Uzun müddət yağıntı və rütubət insanlarda soyuqdəymə, allergiya və astma kimi xəstəlikləri artıra bilər.
   • Açıq hava fəaliyyəti məhdudlaşır, insanlar daha çox evdə qalır.

Bəs hansı bölgələrdə yağışın daha faydalı, hansı bölgələrdə isə problem yarada biləcəyini araşdıraq.

 Azərbaycanda bölgələr üzrə yağışın təsirlərini daha ətraflı nəzərdən keçirək:

1. Şimal və Şimal-Qərb bölgəsi (Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala)

• Yağışın müsbət təsirləri:
  • Bu bölgələrdə yağıntı kifayət qədərdir, torpaq rütubətlidir, kənd təsərrüfatı (çay, fındıq, meyvə və tərəvəz) üçün əlverişlidir.
  • Meşə örtüyü bol olduğundan ekosistem yaxşı qorunur.
• Mənfi təsirləri:
  • Dağlıq ərazilərdə intensiv yağış torpaq sürüşməsinə və selə səbəb ola bilər.
  • Qış və payızda güclü yağışlar yolların sürüşkənliyini artırır.

2. Mərkəzi və Aran bölgəsi (Bakı, Gəncə-Qazax, Mingəçevir, Kür-Araz ovalığı)

• Yağışın müsbət təsirləri:
  • Yay aylarında az yağışa baxmayaraq, payız-qış yağışları su anbarlarını doldurur.
  • Torpaq rütubəti əkin sahələrində məhsuldarlığı artırır.
• Mənfi təsirləri:
  • Aran bölgəsi əsasən quraqdır; qısa müddətli güclü yağış daşqın və çaylarda suyun sürətlə artmasına səbəb ola bilər.
  • Şəhərlərdə kanalizasiya sistemləri bəzən kifayət etmədiyindən su yığılır.

3. Cənub və Cənub-Şərq bölgəsi (Lənkəran, Astara, Masallı)

• Yağışın müsbət təsirləri:
  • Subtropik iqlim sayəsində çox yağış kənd təsərrüfatı üçün (çay, sitrus meyvələri, tərəvəz) əlverişlidir.
  • Meşə və bataqlıqların qorunması üçün vacibdir.
• Mənfi təsirləri:
  • Rütubət yüksək olduğu üçün göbələk xəstəlikləri və məhsul zədələnməsi riski artır.
  • Sel və torpaq eroziyası xüsusilə dağətəyi bölgələrdə problem yaradır.

4. Dağlıq bölgələr (Qəbələ, Şəki, Xınalıq, Qubadlı, Laçın)

• Yağışın müsbət təsirləri:
  • Yayılma suyu və çayların su ehtiyatlarını artırır.
  • Meşə örtüyü və heyvan həyatı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
• Mənfi təsirləri:
  • Şiddətli yağış torpaq sürüşməsinə, yolların bağlanmasına və kənd təsərrüfatına ciddi ziyan vura bilər.

• Ümumi proqnoz (2026)

• Dövlət siyasəti (subsidiya, texnika, rəqəmsallaşma və s.) kənd təsərrüfatında istehsalı artırmağa yönəlib
• 2026 üçün əkin subsidiyalarının artırılması və planlaşdırılması məhsul istehsalını stimullaşdırır

•  Bu o deməkdir ki, süni şəkildə məhsul qıtlığı yaranması ehtimalı aşağıdır.

  Havanın təsirinə görə real vəziyyət

  Əgər yağıntılar normal gedərsə:

• Taxıl, tərəvəz, meyvədə bolluq ehtimalı yüksəkdir
• Qiymətlər nisbətən ucuzlaşa bilər
• Su problemi azalır

• Əgər yağıntı çox və ya qeyri-bərabər olarsa:

• Bəzi bölgələrdə:
  • sel
  • xəstəliklər
    → məhsul itkisi yarana bilər
• Bu isə lokal (yerli) qıtlıq və ya qiymət artımı yarada bilər

• Sadə dillə nəticə

• Azərbaycan üzrə: ümumi ərzaq qıtlığı gözlənilmir
• Amma:
  • bəzi məhsullar bol olacaq
  • bəzilərində isə hava şəraitinə görə azalma ola bilər

Son nəticədə  2026-cı il üçün Azərbaycanda ümumi olaraq “kəskin qıtlıq” gözlənilmir, amma tam bolluq da hər bölgədə eyni səviyyədə olmayacaq. Proqnozlar daha çox orta–yaxşı (stabil) məhsul ili olacağını göstərir.

• Su
• Yağıntı
• Torpaq
• Kənd Təsərrüfatı