"Fizika və tibb bu suala fərqli, amma maraqlı izahlar təqdim edir..."
İnsan öləndən sonra nə baş verir sualı tarix boyu ən fundamental mövzulardan biri olaraq qalır.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Mail" nəşri yazıb.
Enerji yox olmur: insan kainatın bir hissəsinə çevrilir
Nəşr yazır ki, elmi yanaşmada cavab inancdan deyil, fizika qanunlarından çıxış edir. Məşhur astrofizik Nil Deqrass Tayson bu mövzuya fərqli prizma ilə yanaşaraq bildirir ki, insan bədəni əslində toplanmış enerjidən ibarət bir sistemdir.
Termodinamikanın birinci qanununa görə enerji yox olmur, sadəcə bir formadan digərinə keçir. Bu baxımdan ölüm "yoxa çıxmaq" deyil, maddə və enerjinin vəziyyətinin dəyişməsidir. Ürək və beyin fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra insan artıq bioloji sistem kimi mövcud olmur, amma onun enerjisi müxtəlif formalarda mövcudluğunu davam etdirir.
Məsələn, kremasiya zamanı bədəndəki kimyəvi enerji istiliyə və infraqırmızı şüalanmaya çevrilir. Taysonun sözlərinə görə, bu enerji hətta işıq sürəti ilə kosmosa yayılaraq nəzəri olaraq ən yaxın ulduz sistemlərinə qədər çata bilər. Bu mənada insan sözün əsl mənasında kainatın bir hissəsinə çevrilir.
Torpağa qayıdış: həyatın təbii dövranı
Ənənəvi dəfn zamanı isə bədən təbiətin dövranına daxil olur.
Mikroorqanizmlər və torpaq üzvi maddələri parçalayaraq onları yenidən ekosistemin elementlərinə çevirir. Tayson bunu belə izah edir: insan həyatı boyu qida və hava vasitəsilə topladığı molekulları sonda təbiətə geri qaytarır.
Bu yanaşma insanın təbiətlə ayrılmaz bağlılığını göstərir. Məhz bu baxış "yaşıl dəfn" adlanan yanaşmanı da aktuallaşdırır - burada bədən heç bir kimyəvi müdaxilə olmadan birbaşa torpağa qaytarılır və ekoloji baxımdan daha uyğun hesab edilir.
Ölüm anı necə hiss olunur? - tibbin izahı
Tibbi baxımdan isə ölüm ani hadisə deyil, mərhələli prosesdir. Tanınmış həkim Sem Parnia bildirir ki, ölüm zamanı beyinə gedən oksigenin miqdarı azalır və nəticədə beyin fəaliyyətini tədricən dayandırır. İnsan ətraf aləmlə əlaqəni itirir və şüur sönür.
Onun sözlərinə görə, təbii ölüm yaşayan insanlar üçün bu proses çox vaxt "rahat, sakit və hətta xoş" hiss olunur. Ölümə yaxın təcrübə yaşayan bəzi insanlar isti və cəlbedici işıq gördüklərini, hətta dünyasını dəyişmiş yaxınlarını hiss etdiklərini bildirirlər.
Bununla belə, alim vurğulayır ki, bu təcrübələr axirət həyatının sübutu deyil. Daha çox beynin özünü "skan etməsi" və ekstremal vəziyyətdə verdiyi reaksiyalar kimi izah olunur. Bəzi hallarda insanlar həyatlarını sanki yenidən gözlərinin önündən keçirdiklərini də deyirlər.
Elm və fəlsəfə arasında sərhəd
Bu mövzu ətrafında müzakirələr hələ də davam edir. Bəziləri bu izahları insanın kainatla əlaqəsinin poetik təsviri kimi qəbul edir, digərləri isə bunu insan varlığını yalnız fiziki proseslərə endirən yanaşma hesab edir.
Ancaq bir məqam aydındır: müasir elm ölümü artıq yalnız fəlsəfə və din çərçivəsində deyil, eyni zamanda ölçülə və araşdırıla bilən bir proses kimi öyrənməyə çalışır. Bu isə gələcəkdə ölüm və şüur haqqında daha dərin anlayışların formalaşacağına işarə edir.
