İnsan ömrünün təxminən üçdə birini yuxuda keçirir.
Bu müddətdə bədən istirahət etsə də, beyin fəaliyyətini dayandırmır, əksinə, müəyyən mərhələlərdə daha aktiv olur.
Yuxular isə bu mürəkkəb prosesin ən maraqlı və hələ də tam izah olunmayan tərəflərindən biridir. Məhz buna görə alimlər uzun illərdir yuxuların yaranma səbəblərini və funksiyasını araşdırır.
Yuxu orqanizmin təbii ehtiyacıdır və beyin tərəfindən idarə olunur. İnsan yuxuya getdikdə bədənin fəaliyyəti zəifləyir, lakin beyin aktiv qalır. Yuxu bir neçə mərhələdən ibarətdir və bu mərhələlər gecə boyunca dövri şəkildə təkrarlanır.
“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, bu mərhələlər içərisində ən vaciblərindən biri REM yuxusu hesab olunur. Məhz bu mərhələdə yuxular daha canlı və yadda qalan olur.
Yuxu zamanı beyin gün ərzində toplanmış məlumatları emal edir və onları sistemləşdirir. İnsan öyrəndiyi məlumatları, yaşadığı hadisələri və keçirdiyi emosiyaları yuxu zamanı sanki yenidən “işləyir”.
Bu proses yaddaşın möhkəmlənməsinə və öyrənmənin daha effektiv olmasına kömək edir. Beləliklə, yuxu sadəcə istirahət deyil, həm də beynin özünü yeniləmə mexanizmidir.
Yuxuların niyə yarandığı ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi alimlər hesab edir ki, yuxular emosional gərginliyi azaltmaq üçün yaranır.
Digərlərinə görə isə bu, beynin təsadüfi siqnallarını mənalandırmaq cəhdidir. Eyni zamanda yuxuların insanın daxili hisslərini, qorxularını və arzularını əks etdirdiyi də düşünülür.
Bu baxımdan, yuxular insan psixologiyasının bir növ güzgüsü kimi qəbul edilə bilər.Yuxular arasında ən təsirli və yadda qalanları kabuslardır. Kabuslar adətən stress, qorxu və ya psixoloji gərginlik nəticəsində yaranır.
İnsan beyni təhlükə siqnallarını emal edərkən bu hissləri yuxuda qorxulu səhnələr şəklində təqdim edə bilər. Xüsusilə ağır emosional vəziyyətlər yaşayan insanlarda kabusların daha tez-tez baş verməsi müşahidə olunur.
Bəzi insanlar yuxuların gələcəkdən xəbər verdiyini düşünür. Lakin elmi baxımdan bu fikir təsdiqlənməyib. Yuxuların “çıxması” daha çox təsadüf və ya insanın sonradan hadisələri yuxu ilə əlaqələndirməsi ilə izah olunur.
Yuxuların bütün sirləri hələ açılmasa da, onların insan sağlamlığı və psixologiyası üçün vacib olduğu artıq aydındır.
