Bəziləri dünyaya sadəcə iz qoymağa, bəziləri isə qaranlıqları işıqlandırmağa gəlir. Feyzulla Apo oğlunun ömrü — Arpa gölünün saflığı ilə Ağbaba zirvələrinin vüqarının ağ xalatda birləşdiyi bir şəfa dastanıdır.

Ağbabanın uca zirvələrindən əsən şimal küləyi, hələ insan ayağı dəyməmiş qar örtüyünü sovurub dərələrə dolduranda, təbiət özünün ən sərt və ən məğrur üzünü göstərir. Bu yerlərdə həyat sadəcə var olmaq deyil, hər gün təbiətin sınağından alnıaçıq çıxmaq, qayalarla qardaş, dumanla sirddaş olmaq deməkdir. Ağbaba mahalı — Tanrının yer üzünə çəkdiyi ən əzəmətli, həm də ən çətin mənzərələrdən biridir. Bu torpağın insanı da elə onun təbiətinə bənzər; xarakteri sıldırım qayalar kimi sarsılmaz, ürəyi isə bahar günəşinin isitdiyi yaylaq çiçəkləri kimi zərifdir.

Dünya elə bir məkandır ki, bura gələn hər kəsin bir gizli missiyası, bir mənəvi vəzifəsi olur. Bəziləri sadəcə iz qoymadan keçib gedir, bəziləri isə vicdanı özünə yolçuluq çırağı edərək qaranlıqları işıqlandırır. Həyatın reallıqları nə qədər amansız olsa da, insanın daxili saflığı və mənsub olduğu kökün mənəvi zənginliyi onu bu fırtınalardan sağ-salamat çıxarır. Xüsusən də bir ziyalı ocağında, kitabın və kəlamın müqəddəs sayıldığı bir ailədə dünyaya göz açmaq, hələ beşiyindəykən çiyinlərinə böyük bir məsuliyyətin qoyulması deməkdir.

Bax, belə bir mühitdə — Arpa gölünün lacivərd sularının göy üzü ilə rəqabət apardığı o ecazkar məkanda bir uşaqlıq dastanı yazılmağa başlayır. Arpa gölü yayın istisində min bir rəngə çalan aynası ilə ruhu dincəldirsə, qışın kəskin şaxtasında hünər meydanına çevrilir. Gölün üzü qalın buz bağlayanda, o sərt buz qatının üzərində sürüşən uşaqların sevinç sədaları dağların sükutunu pozar, soyuq havada donan nəfəslər ümidin isti rənginə boyanardı. O buzun üzərində müvazinəti saxlamaq elə həyatın özündə dik durmağın ilk dərsləri idi.

Bu sərt qışların qoynunda, Balıqlı kəndinin müəllim ailəsində böyüyən o uşaq, hələ bilmirdi ki, illər sonra buz tutmuş yolları deyil, ağrılı qəlbləri isidəcək, qarlı aşırımları aşaraq minlərlə insana şəfa aparacaq. Onun gəliş missiyası elə həmin Arpa gölünün saflığı və Ağbaba dağlarının vüqarı ilə yoğrulmuşdu: mənsub olduğu millətin ağrısını öz ağrısı bilmək, vicdanı isə hər bir reseptin, hər bir müalicənin ilk bəndi etmək...

İnsan taleyinin ən parlaq səhifələri bəzən doğma ocaqdan uzaqlarda, böyük şəhərlərin səs-küylü auditoriyalarında yazılır. Feyzulla müəllimin ömür kitabının tələbəlik fəsli də məhz belə başladı. 1966-cı ildə Güllübulaq kənd orta məktəbini gümüş medalla bitirib, Azərbaycanın elm məbədi olan N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinə daxil olarkən, o, təkcə bilik ardınca getmirdi; o, bir elin ümidini, bir mahalı ağrılardan qurtaracaq şəfa iksirini gətirməyə gedirdi. Bakının qaynar həyatı, tibb elminin dərin qatları və ustad həkimlərin mühazirələri onun gələcək xarakterini bir polad kimi bərkitdi. Mükəmməl təhsil, gecəli-gündüzlü mütaliələr və xalatının ağlığına sadiq qalacağına dair içdiyi o müqəddəs and onu addım-addım ucalığa apardı.

Lakin diplomunu alanda onun gözü böyük şəhərlərin rahatlığında deyil, uca zirvələrində qalan dumanlı Ağbabada idi. 1972-ci ildə o, bir gənc həkim-terapevt kimi geri döndü. Bu qayıdış sadə bir vəzifə icrası deyil, sanki sönməyə üz tutmuş dağ kəndlərinin ümid çırağının yenidən alovlanması idi. O zamanlar Ağbabanın dağ kəndlərində həkim olmaq fədakarlığın ən ali zirvəsi idi.

Qış gələndə buralarda yollar itər, dərələr qarla dolar, göy üzü ilə yer arasındakı bağ qırılardı. Amma Feyzulla həkim üçün "yol bağlıdır" ifadəsi yox idi. Gecənin bir aləmində qapısı döyüləndə, boranın pəncərələri sındırdığı, şaxtanın nəfəsi kəsdiyi anlarda o, bir an belə tərəddüd etmədən çantasını götürərdi. Sərt ayazda, dizə qədər qar içində, bəzən piyada, bəzən at belində kilometrlərlə yol qət edərək xəstə yatağının başına çatardı. O, gələndə sanki otağa isti bir nəfəs, ailəyə bir arxayınlıq dolardı. İnsanlar onun şəfalı əllərindən öncə, o qarlı gecələri yarıb gələn iradəsinə, sarsılmaz vicdanına inanırdılar.



Sultanabad (Şürabad) xəstəxanasına baş həkim təyin ediləndə isə bu fədakarlıq daha geniş bir miqyas aldı. Onun üçün hər xəstə doğma bir can, hər ağrı kəsilməsi vacib olan bir fəryad idi. Ermənistan Səhiyyə Nazirliyinin yoxlamaları, hər addımda qarşısına çıxarılan bürokratik maneələr və gizli təzyiqlər onun yolunu kəsə bilmirdi. Çünki o, gücünü aldığı diplomlardan deyil, buz bağlamış yollarda dadına çatdığı minlərlə soydaşının xeyir-duasından alırdı. Dağ kəndlərinin bu tənha və məğrur sakinlərinin yeganə güvənc yeri — qarın-boranın içindən süzülüb gələn o bəyaz xalatlı ümid çırağı idi.

1980-ci illərin əvvəlləri Feyzulla həkim üçün zəhmətin bəhrə verdiyi, nüfuzun zirvəyə yüksəldiyi illər idi. Onun ağ xalatı təkcə təmizliyin deyil, həm də yüksək peşəkarlığın rəmzinə çevrilmişdi. 1980-ci ildə köksünə taxılan "Qabaqcıl həkim" döş nişanı illərlə qarlı aşırımlarda, soyuq palatalarda keçən yuxusuz gecələrin mükafatı idi. 1983-cü ildə isə Moskvada, SSRİ həkimlərinin möhtəşəm qurultayında Ağbaba mahalını, öz doğma yurdunu təmsil etmək ona nəsib oldu. O, imperiyanın mərkəzində uca kürsülərdən gələn təqdirnamələri və fəxri fərmanları qəbul edərkən, ürəyi hələ də Sultanabadın, Balıqlının dumanlı dağlarında döyünürdü. Lakin tale ona ən böyük mükafatla bərabər, ən ağır sınağı da hazırlayırdı.

1988-ci il gələndə Ağbabanın lacivərd sularına, bərəkətli torpaqlarına sanki qara bir duman çökdü. O zamana qədər gizli-gizli yürüdülən mənfur siyasət artıq açıq müstəviyə keçmiş, erməni daşnaklarının nifrət dolu fəryadları dağların sükutunu pozmağa başlamışdı. Feyzulla həkim üçün o günlər sadəcə bir həkim deyil, bir elin dayağı, bir millətin sipəri olmaq dövrü idi. O, hər gün işə gedəndə evdəkilərlə vidalaşır, amma xəstəxanadakı soydaşlarını bir an belə tənha qoymurdu.

Feyzulla həkimin nüfuzu, xalq arasındakı sarsılmaz hörməti erməni millətçilərini bərk narahat edirdi. Çünki o, təkcə yaraları sağaltmırdı, həm də insanların mənəviyyatını ayaqda saxlayırdı. Çox keçmədi ki, qaranlıq künclərdə onun üçün "ölüm fətvası" hazırlandı. Erməni daşnakları onu yolundan döndərə bilməyəcəklərini anlayanda ən alçaq üsula əl atdılar: ailəsi ilə, günahsız övladları ilə onu hədələməyə başladılar.


"Övladlarını girov götürəcəyik" xəbərləri hər gün qulağına çatsa da, evinə gedən yollar hər addımbaşı pusquya çevrilsə də, Feyzulla həkimin simasında Ağbaba dağlarının o məşhur sarsılmazlığı vardı. O, qorxunu qəlbinə deyil, qəlbindəki Vətən sevgisinin altına gömdü. Təzyiqlər artdıqca, yoxlamalar hər gün qapısını kəsdikcə, o, daha da dik durdu. Onun üçün şərəf, ölümdən daha uca, millətinə xidmət isə hər cür təhlükədən daha müqəddəs idi.

Həyatının bəlkə də ən ağır günlərini yaşayan bu fədakar insan, düşmənin gözünün içinə baxa-baxa öz missiyasını davam etdirirdi. Erməni cəlladlarının ölüm saçan baxışları qarşısında o, yalnız şəfa paylayan əlləri və sarsılmaz iradəsi ilə dururdu. 1988-ci ilin o qanlı payızında Feyzulla həkim sübut etdi ki, əsl ziyalının şərəfi təhlükə anında sönən deyil, əksinə, zülmət artdıqca daha parlaq yanan bir məşəldir. O, Ağbabanın vüqarını öz çiyinlərində Bakıya qədər daşıyacaq, lakin heç vaxt o dağların qeyrətinə xələl gətirməyəcəkdi.


Feyzulla həkim oğlu Ramil və həyat yoldaşı Məleykə xanımla Moskvada, Qırmızı Meydanda

Bakıya pənah gətirmək Feyzulla həkim üçün bir mənzil deyil, mübarizənin yeni və daha amansız mərhələsi idi. O, doğma Ağbabanın havasını Bakının küçələrində axtarsa da, ruhu hər zaman cəbhə xəttində — Vətənin yaralı köksündə idi. 1989-cu ilin fevralından 6 nömrəli Bakı şəhər poliklinikasında fəaliyyətə başlasa da, Birinci Qarabağ müharibəsinin alovu dildə deyil, birbaşa onun həkim vicdanında yanırdı.

O illərdə Feyzulla həkim üçün rahat kabinet anlayışı yox idi. Bütün cəbhə boyu uzanan o qanlı cığırlarda, atəş altındakı hospitallarda onun ağ xalatı bir ümid bayrağı kimi dalğalanırdı. Gecəni gündüzə qataraq, barıt qoxulu sarğı otaqlarında igid oğlanlarımızın yaralarını sarıyır, onlara həm həkim, həm də bir ata qayğısı göstərirdi. Hər bir əsgərin sağalması onun üçün həm də itirdiyi yurdun, Ağbabanın qisası idi. Sonralar 7 saylı Bakı şəhər poliklinikasında baş həkimin müalicə işləri üzrə müavini və həkim-ekspert komissiyasının üzvü kimi çalışarkən də o, hər kəsin yaddaşında sadəcə bir rəhbər kimi deyil, "Ağbabalı Feyzulla" kimi qaldı. Bu ad onun dürüstlüyünün, qətiyyətinin və sonsuz mərhəmətinin möhürü idi. Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə fəxri fərmanlara layiq görülməsi isə bu böyük xidmətin rəsmi təsdiqi idi.

Feyzulla həkimin həyatı təkcə şəxsi nailiyyətlərdən ibarət deyildi; o, böyük bir nəsil şəcərəsinin ən parlaq budaqlarından biri idi. Atası Apo müəllim kəndin maarif işığı, anası Nazxanım ana isə o ocağın sarsılmaz təməli idi. O dövrün dağ kəndləri üçün əsl sensasiya, bir mənəvi inqilab sayıla biləcək bir mənzərə var idi: bu ailənin 6 övladının hamısı ali təhsil almışdı. Onların üçü insan canının xilaskarı olan həkimliyi, üçü isə ruhun memarı olan müəllimliyi seçmişdilər. Ən mühüm məqam isə bu idi ki, onların hamısı təhsillərini bitirdikdən sonra məhz doğma kəndlərinə qayıdıb xidmət etmişdilər.

Bu fədakarlıq yolunda Feyzulla həkimin həyat yoldaşı Məleykə xanım onun ən yaxın sirddaşı və silahdaşı oldu. O, Ağbabanın ən ucqar, qarın-boranın yolları kəsdiyi dağ kəndlərində rus dili müəllimi çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün fədakarlıqla çalışırdı. Çətin dağ şəraitinə baxmayaraq, o da həyat yoldaşı kimi millətin maariflənməsini hər şeydən üstün tutdu. Bu gün o uca kökdən gələn bərəkət nəvələrin simasında parlayır. Feyzulla həkimin nəvələrindən birinin İmanlı Məğrurənin şahmat üzrə Dünya və Avropa çempionu olması, digər övlad və nəvələrinin dövlətimizə yüksək səviyyədə xidmət etməsi həmin o ziyalı ocağının sönməz işığının davamıdır.



Feyzulla həkimin qızı Məhbubə xanım, atasının müqəddəs yolunu davam etdirərək həkimlik peşəsini seçmiş, o şəfalı əllərin və mərhəmət dolu ürəyin varisi kimi insanların sağlamlığı keşiyində dayanmışdır. Atasının ağ xalatını özünə şərəf bilən Məhbubə həkimlə yanaşı, ailənin digər qanadı — oğlanları isə cəmiyyətdə ədalətin təmsilçiləri kimi yetişmişlər; oğlu Rafael bəy vəkillik fəaliyyəti ilə hüququn keşiyində durur, digər oğlu Ramil bəy isə öz yüksək fəaliyyətini Moskva şəhərində uğurla davam etdirərək bu böyük nəslin adını ləyaqətlə yaşadır. Beləliklə, Feyzulla həkimin övladları həm canın sağlığı, həm də haqqın qorunması missiyasını öz çiyinlərində daşıyaraq atasının ruhunu şad edirlər.



Feyzulla həkimin əlləri təkcə nəbz tutmurdu; o, həm də bir elin sarsılan qürurunu, itirilən ümidlərini və sağlamlığını öz iradəsi ilə ayaqda saxlayırdı. Sultanabad xəstəxanasını hər kəs üçün doğma bir məkan, bir sığınacaq etmişdi. Oraya gələn hər kəs üçün o, sadəcə bir həkim deyil, bir ailə üzvü, bir arxa idi.

Feyzulla həkim missiyasının başa çatdığını bir həkim kimi başa düşürdü; o, illərlə başqalarının nəbzini tutan o barmaqları ilə indi öz ömrünün son döyüntülərini, saata sığmayan o müqəddəs sükutu dinləyirdi. Həyatı bir kino lenti kimi gözlərinin önündən keçərkən, o mənzərədə sadəcə keçən illər deyil, Arpa gölünün üzərindəki uşaqlıq saflığı, Ağbabanın qarlı aşırımlarında dondurucu şaxtaya inad xəstə üstünə tələsən fədakar bir gəncin qətiyyəti və müharibənin barıt qoxulu hospitallarında ölümün pəncəsindən qoparılan igidlərin minnətdar baxışları canlanırdı. O, başını yastığa qoyarkən vicdanının o ən uca, o ən təmiz aynasında heç bir ləkə görmürdü; çünki o, bu dünyaya sadəcə nəfəs almağa deyil, nəfəsi kəsilmək üzrə olanlara can verməyə, sarsılan ümidləri bərpa etməyə gəlmişdi. İndi isə o ağ xalatın ləkəsiz şərəfi, bir nəslin ziyalı mirası və minlərlə insanın duasından hörülmüş mənəvi bir xalat kimi ruhunu bürüyür, onu zamanın fövqünə, ağrısız və əbədi bir hüzura — doğma dağların zirvəsindəki o sönməz işığa tərəf aparırdı.

2021-ci ilin fevralında — bəlkə də ruhunun ən çox sevdiyi o qarlı-boranlı dağ havasının şəhərə hakim olduğu bir vaxtda — Feyzulla Qasımov əbədiyyətə qovuşdu. Amma o, arxasınca minlərlə insanın minnətdarlığını və "şəfalı əllər" ehtiramını apardı. Bu gün də Ağbaba mahalından olan yüzlərlə insan onu xoş xatirələrlə yad edir, onun adını ehtiramla çəkir. O, xəstəxananı doğma evə, həkimliyi isə qəhrəmanlığa çevirən bir sima kimi tarixin yaddaşına köçdü.
Ruhu şad olsun! Ağbabanın uca zirvələri və xalqının qəlbi ona hər zaman layiq olduğu ucalığı bəxş edəcəkdir.



Şəmsi Qoca

• Mədəniyyət
• Ağbaba
• Feyzulla Qasımov
• Şəfalı Işıq
• 101Ağbabalı