Fars körfəzində üçüncü müharibə nəzəri olaraq iri neft şirkətləri üçün böyük fürsətə çevrilməli idi. Yanvar ayında əksər analitiklər 2026-cı ildə “Brent” markalı neftin orta qiymətinin bir barel üçün $60 olacağını gözləyirdi.
Lakin birinci rüb $118 səviyyəsində başa çatdı və neft məhsulları daha da bahalaşdı. Yaxın Şərq neftinin böyük hissəsi Hörmüz boğazının o tayında qaldığı üçün ABŞ, Afrika və Braziliyadan ixrac artdı. Buna görə də Qərbin neft nəhəngləri hər bareldən daha yüksək marja əldə etməli və daha çox satış etməli idi.
Ancaq görünür, hamı bu vəziyyətdən faydalana bilməyib. Müharibənin başlanmasından bəri “Shell” səhmləri 4% artıb, onun Avropadakı rəqibləri olan “TotalEnergies”, “BP” və “Eni” isə 14–17% yüksəlib. Eyni zamanda ABŞ nəhəngləri “Chevron” və “ExxonMobil” səhmlərində müvafiq olaraq 1% və 2% azalma qeydə alınıb.
Birinci rüb nəticələri göstərir ki, fərqin əsas səbəbləri hedcinq strategiyaları, treydinq gəlirləri və istehsal aktivlərinin coğrafi yerləşməsidir.
Zərər illüziyası31 martda başa çatan üç aylıq dövr ərzində “Chevron” $2,2 milyard, “Exxon” isə $4,2 milyard xalis mənfəət açıqlayıb. Bu göstəricilər ötən illə müqayisədə müvafiq olaraq 37% və 46% azdır. Lakin bu azalmanın böyük hissəsi mühasibat uçotu ilə bağlı “kağız üzərində” zərərlərlə izah olunur.
Neft və qaz satış müqavilələri adətən həftələr və ya aylar əvvəl bağlanır. Qiymət dəyişikliklərindən qorunmaq üçün şirkətlər hedcinq müqavilələri alır. Neft qiymətləri yüksələndə isə bu hedcinq alətlərinin dəyəri azalır və “kağız zərərləri” yaranır. Bu rübdə “Chevron” üçün bu məbləğ $2,9 milyard, “Exxon” üçün isə $3,9 milyard olub.
Bu itkilər gələcəkdə daha yüksək satış gəlirləri ilə kompensasiya ediləcək. Ancaq ABŞ mühasibat qaydaları hedcinq üzrə zərərlərin dərhal tanınmasını tələb edir. Üstəlik, Amerika şirkətləri adətən avropalı rəqiblərindən daha çox qiymət sığortasından istifadə edirlər.
Treydinq sənətiAvropa şirkətləri isə hazırda amerikalı rəqiblərin əldə edə bilmədiyi treydinq gəlirləri qazanırlar. Avropa şirkətləri uzun illər daxili hasilata arxalana bilmədikləri üçün yüzlərlə əməkdaşı olan böyük treydinq bölmələri yaradıblar.
Bu bölmələr yalnız hedcinq etmir, həm də xam neft, neft məhsulları və qaz alıb-sataraq regionlar və vaxt fərqlərindən qazanc götürürlər. Məsələn, “BP” gündə təxminən 12 milyon barel neft ticarəti aparır ki, bu da onun öz hasilatından təxminən 11 dəfə çoxdur.
Volatil bazarlarda treyderlər qiymət fərqlərindən böyük gəlirlər əldə edə bilirlər. “BP”nin treydinq bölməsinin daxil olduğu seqment birinci rübdə $2,2 milyard qazanc əldə edib. “TotalEnergies” bölməsi isə $1,6 milyard gəlir gətirib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə beş dəfə çoxdur.
Son illərdə Amerika şirkətləri bu sahədə geri qalmanı azaltmağa çalışırlar. Kim Fustier qeyd edir ki, Fars körfəzi böhranı “Chevron”un bu istiqamətdə nə qədər irəlilədiyini göstərib. Şirkət getdikcə daha çox məhsulunu vasitəçilərsiz öz treydinq bölməsi vasitəsilə satır.
Hörmüz boğazının tələsi“Exxon” isə daha çətin vəziyyətdədir. Şirkətin əməliyyatları Hörmüz boğazının bağlanmasından xüsusilə ciddi zərər görüb. Belə ki, onun neft və qaz hasilatının təxminən beşdə biri Yaxın Şərqdə yerləşir ki, bu da iri neft şirkətləri arasında ən yüksək asılılıq göstəricilərindən biridir.
Birinci rübdə “Exxon” gündəlik 4,6 mln barel neft ekvivalenti hasil edib. Əvvəlki rübdə bu göstərici 5 mln barel idi. Şirkət bildirir ki, əgər Hörmüz boğazı iyunun sonuna qədər bağlı qalsa, hasilat 4,1–4,3 milyon barelə qədər düşə bilər.
Həm “Exxon”, həm də “Chevron” yüksək qiymətlərdən yararlanmaq üçün ABŞ şist yataqlarına investisiyaları artırmağı planlaşdırmadıqlarını bildiriblər.
Müharibə nə qədər uzun sürərsə, neft nəhənglərinin taleyi bir o qədər fərqli istiqamətlərdə inkişaf edə bilər. Donald Trampın yanacaq ixracını məhdudlaşdırması isə fərqi daha da artıra bilər. Analitiklər hesab edir ki, ABŞ-də benzinin qiyməti bir qallon üçün $5-ə çatarsa, belə bir addım mümkündür.
Bu halda WTI ilə Brent arasındakı qiymət fərqi artacaq və Amerika emalçıları yanacağı dünya qiymətləri ilə sata bilməyəcəklər. Bu isə ABŞ şirkətlərinin həm hasilat, həm də emal seqmentində gəlirlərini azalda bilər.
Adətən “böyük neft”in tərəfdarı kimi çıxış edən Donald Trampın indi daha sərt addımlar ata biləcəyi düşünülür. ABŞ neft şirkətləri isə onun növbəti qərarlarını artan narahatlıqla gözləyirlər.
