Bank sektorunda yeni təhlükə: kredit yox, rəqəmsal risklər artır - ŞƏRH

Son illərdə Azərbaycanın bank sektorunda müşahidə olunan transformasiya maliyyə sistemində risk anlayışının xarakterini də dəyişib. Əvvəllər bankların əsas narahatlığı problemli kreditlər, valyuta riskləri və likvidlik məsələləri ilə bağlı idisə, hazırda rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi fonunda kibertəhlükələr, məlumat təhlükəsizliyi və texnoloji infrastruktur riskləri ön plana çıxır. Bu tendensiya yalnız Azərbaycana deyil, qlobal bank sektoruna xas struktur dəyişikliklərinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanda son illərdə rəqəmsal bankçılığın sürətli inkişafı müşahidə olunur. Mobil bankçılıq, onlayn ödənişlər, QR əməliyyatları və rəqəmsal kredit xidmətləri bank sisteminin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən birinə çevrilib. Nağdsız ödənişlərin həcminin artması və əhalinin maliyyə xidmətlərinə rəqəmsal kanallar üzərindən çıxışının genişlənməsi bankların əməliyyat modelini köklü şəkildə dəyişib. Bunun nəticəsində ənənəvi fiziki risklərdən daha çox informasiya təhlükəsizliyi və sistem dayanıqlığı əsas prioritetə çevrilib.

Qlobal təcrübə göstərir ki, bank sektorunda rəqəmsallaşma artdıqca kibercinayətkarlıq da paralel şəkildə genişlənir. Fişinq hücumları, saxta ödəniş linkləri, məlumat sızmaları və maliyyə sistemlərinə qarşı kiberhücumlar artıq beynəlxalq bank sektorunun əsas təhlükələrindən hesab olunur. Beynəlxalq maliyyə qurumlarının hesabatlarına görə, dünya üzrə banklara yönələn kiberhücumların sayı son illərdə rekord səviyyədə artıb və maliyyə sektoru ən çox hədəf alınan sahələrdən biri olaraq qalır.

Azərbaycan bank sistemi üçün də əsas çağırışlardan biri məhz bu risklərə adaptasiyadır. Rəqəmsal xidmətlərin genişlənməsi müştəri rahatlığını artırsa da, təhlükəsizlik infrastrukturuna daha böyük investisiya tələb edir. Müasir bankçılıqda artıq rəqabət yalnız faiz dərəcələri və xidmət sürəti ilə deyil, həm də kibertəhlükəsizlik səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Müştərilər üçün məlumatların qorunması və əməliyyat təhlükəsizliyi bank reputasiyasının əsas elementlərindən birinə çevrilib.

Bununla yanaşı, kredit risklərinin azalması da diqqət çəkən tendensiyadır. Son illərdə Azərbaycanda bank sektorunda prudensial nəzarətin gücləndirilməsi, kapital tələblərinin sərtləşdirilməsi və risk idarəetməsinin təkmilləşdirilməsi problemli kreditlərin idarə olunmasına müsbət təsir göstərib. Banklar kredit portfellərini daha ehtiyatlı formalaşdırmağa başlayıb və bu, sistem sabitliyini gücləndirib. Nəticədə əsas risk yükü tədricən rəqəmsal sahəyə keçib.

Süni intellekt və avtomatlaşdırılmış maliyyə xidmətlərinin genişlənməsi isə yeni risk kateqoriyaları yaradır. Alqoritmik qərarvermə, bulud texnologiyaları və açıq bankçılıq modelləri bank sektorunu daha çevik etsə də, texnoloji asılılığı artırır. Sistem nasazlıqları və məlumat infrastrukturu ilə bağlı problemlər artıq maliyyə sabitliyi üçün ciddi faktor hesab olunur.

Digər mühüm məsələ insan faktorudur. Dünyada baş verən kiberinsidentlərin əhəmiyyətli hissəsi texniki zəiflikdən deyil, istifadəçi diqqətsizliyindən qaynaqlanır. Bu səbəbdən bank sektorunda rəqəmsal maarifləndirmə və kibergigiyena məsələləri strateji əhəmiyyət qazanıb. Azərbaycanda da son illərdə bank kartları və onlayn əməliyyatlarla bağlı dələduzluq halları vətəndaşların informasiya təhlükəsizliyi biliklərinin artırılmasını vacib edib.

Mərkəzi bankların və maliyyə tənzimləyicilərinin yanaşması da dəyişir. Artıq bir çox ölkədə kibertəhlükəsizlik maliyyə sabitliyinin əsas komponentlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəqəmsal ödəniş infrastrukturu, açıq bankçılıq və təhlükəsizlik standartları ilə bağlı son təşəbbüsləri də bu transformasiyanın tərkib hissəsi hesab olunur.

Ümumilikdə, Azərbaycanın bank sektorunda risklərin təbiəti dəyişir və maliyyə sisteminin gələcək dayanıqlığı getdikcə daha çox rəqəmsal təhlükəsizlikdən asılı olur. Rəqəmsal transformasiya bank sektorunun inkişafını sürətləndirsə də, paralel olaraq kibertəhlükəsizlik, məlumatların qorunması və texnoloji dayanıqlıq yaxın illərin əsas strateji prioritetləri kimi ön plana çıxır.

Nuray, AzNews.az