Müəllif: Vəli Xaspoladov, Araşdırmaçı
İkinci Dünya Müharibəsinin (SSRİ terminologiyasında “Böyük Vətən Müharibəsi”) başa çatması ilə 9 May tarixi təkcə hərbi qələbənin qeyd edildiyi gün deyil, həm də Sovet dövlətinin siyasi-ideoloji sistemində mərkəzi simvolik elementlərdən birinə çevrildi. Faşizm üzərində qələbə tarixi fakt kimi dəyişməz qalmasına baxmayaraq, onun ictimai interpretasiyası müxtəlif dövrlərdə dövlətin siyasi ehtiyaclarına uyğun şəkildə yenidən formalaşdırılmış, seçilmiş elementlər ön plana çıxarılmış, bəzi aspektlər isə sistematik şəkildə arxa plana keçirilmişdir.
Bu baxımdan 9 May hadisəsi sadəcə tarixi bir sonluq deyil, həm də “xatırlanmanın necə təşkil edildiyini” göstərən klassik nümunə kimi çıxış edir. Yəni burada əsas məsələ nə baş verməsi deyil, baş verənlərin necə xatırlandığıdır. Məhz bu nöqtə müasir tarixşünaslıqda yaddaş tədqiqatlarının (memory studies) əsas çıxış nöqtələrindən birini təşkil edir.
Bu proses tarixşünaslıqda “yaddaş siyasəti” (memory politics), “kollektiv yaddaşın institusionallaşdırılması” və “dövlət tərəfindən formalaşdırılan yaddaş konstruksiyası” (state-sponsored memory construction) anlayışları ilə izah olunur. Maurice Halbwachs-in kollektiv yaddaş nəzəriyyəsinə görə, fərdi xatirələr belə sosial çərçivələr daxilində formalaşır və dövlət kimi güclü institutlar bu çərçivəni müəyyən dərəcədə standartlaşdıraraq idarə edə bilir. Jay Winter isə müharibə yaddaşının təkcə tarixi bilik deyil, eyni zamanda emosional və mədəni bir fenomen olduğunu vurğulayır. Nina Tumarkin isə SSRİ nümunəsində müharibə yaddaşının tədricən “müqəddəsləşdirilmiş dövlət mifologiyası” səviyyəsinə yüksəldiyini göstərir.
Bu nəzəri yanaşmalara əsasən, tarix yalnız baş vermiş hadisələrin obyektiv ardıcıllığı deyil, həm də həmin hadisələrin sonradan necə seçildiyi, necə şərh edildiyi və hansı ideoloji məqsədlərlə istifadə olunduğu ilə formalaşan sosial və siyasi konstruksiyadır. Bu səbəbdən 9 May qələbə yaddaşı SSRİ-də sadəcə keçmişin xatırlanması funksiyasını daşımamış, eyni zamanda mövcud siyasi sistemin legitimliyini gücləndirən və cəmiyyəti ideoloji baxımdan birləşdirən mühüm mexanizm rolunu oynamışdır.
SSRİ kontekstində bu yaddaşın xüsusiyyəti onun mərhələli şəkildə formalaşdırılması və institusionallaşdırılması ilə bağlıdır. Müharibədən dərhal sonrakı dövrdə qələbə daha çox dövlət nəzarəti altında saxlanılan simvolik hadisə kimi mövcud olmuş, geniş ictimai-mədəni rituala çevrilməmişdir. Lakin zaman keçdikcə bu yaddaş təhsil sistemi, kütləvi informasiya vasitələri, kino sənayesi, abidə memarlığı və rəsmi dövlət bayramları vasitəsilə cəmiyyətin bütün qatlarına yayılmışdır. Beləliklə, 9 May tədricən yalnız tarixi hadisə kimi deyil, həm də gündəlik siyasi və mədəni şüurun tərkib hissəsi kimi formalaşmışdır.
Eyni zamanda, bu prosesin əsas xüsusiyyətlərindən biri informasiya üzərində mərkəzləşdirilmiş nəzarətin mövcudluğu idi. Senzura mexanizmləri vasitəsilə müharibənin alternativ interpretasiyaları ya məhdudlaşdırılır, ya da ümumiyyətlə ictimai diskursdan çıxarılırdı. Nəticədə kollektiv yaddaş müxtəlif baxışların rəqabəti nəticəsində deyil, dövlət tərəfindən seçilmiş və təsdiqlənmiş vahid narrativ əsasında formalaşırdı. Bu isə yaddaşın pluralist mahiyyətini zəiflədərək onu homogen ideoloji sistemə çevirmişdir.
Bu məqalənin əsas məqsədi 9 May qələbə yaddaşının SSRİ-də necə ideoloji və institusional çərçivəyə salındığını, onun hansı funksional rolları yerinə yetirdiyini və bu yaddaşın Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya Federasiyasında necə transformasiya olunaraq yeni siyasi məqsədlərə xidmət edən bir alətə çevrildiyini kompleks şəkildə təhlil etməkdir. Xüsusilə müasir dövrdə bu yaddaşın yalnız tarixi xatirə kimi deyil, həm də geosiyasi diskursun bir hissəsi kimi istifadə olunması məsələsi ayrıca diqqət mərkəzindədir. Maurice Halbwachs-in “kollektiv yaddaş” nəzəriyyəsinə görə, yaddaş fərdlərin izolyasiya olunmuş şəxsi təcrübəsi kimi deyil, sosial mühit və institutlar tərəfindən formalaşdırılan, istiqamətləndirilən və davamlı şəkildə yenidən istehsal olunan bir sistem kimi mövcuddur. Bu yanaşmada yaddaşın məzmunu fərdin subyektiv qavrayışından çox, onun daxil olduğu sosial qrupların (ailə, təhsil sistemi, dövlət, media və s.) müəyyən etdiyi çərçivələrlə formalaşır. Halbwachs xüsusilə vurğulayır ki, cəmiyyət dəyişdikcə yaddaş da dəyişir; yəni keçmiş sabit deyil, hər dövr öz “keçmişini” yenidən qurur.
Dövlətlər bu prosesdə xüsusi rol oynayır, çünki onlar yaddaşın institusional strukturunu müəyyən edən ən güclü aktorlardır. Təhsil sistemi vasitəsilə hansı tarixi hadisələrin öyrədiləcəyi, media vasitəsilə həmin hadisələrin necə təqdim olunacağı, rəsmi mərasimlər və rituallar vasitəsilə isə həmin hadisələrin emosional dəyərinin necə formalaşdırılacağı dövlət tərəfindən müəyyən edilir. Beləliklə, kollektiv yaddaş spontan şəkildə yaranan bir fenomen deyil, əksinə, güc münasibətləri daxilində idarə olunan sosial konstruksiya kimi çıxış edir.
Bu çərçivədə Jay Winter-in yanaşması yaddaşın yalnız siyasi deyil, həm də mədəni və emosional aspektlərini ön plana çıxarır. Winter müharibə yaddaşını “soyuq tarixi faktlar” toplusu kimi deyil, kollektiv emosiyaların, itki hissinin, qəhrəmanlıq təsəvvürlərinin və mədəni simvolların birləşdiyi kompleks bir struktur kimi izah edir. Onun fikrincə, müharibə yaddaşı çox vaxt milli kimlik quruculuğunun əsas komponentinə çevrilir və bu yaddaşın gücü onun emosional intensivliyindən asılıdır. Yəni insanlar təkcə müharibəni xatırlamır, həm də onunla bağlı hissləri yenidən yaşayırlar.
Nina Tumarkin isə bu prosesi SSRİ kontekstində daha konkret şəkildə təhlil edərək göstərir ki, Sovet İttifaqında Böyük Vətən Müharibəsi yaddaşı zamanla sadəcə tarixi hadisə olmaqdan çıxaraq “müqəddəs dövlət mifologiyası”na çevrilmişdir. Bu mifologiya çərçivəsində qələbə təkcə hərbi uğur kimi deyil, həm də dövlətin tarixi missiyasının təsdiqi kimi təqdim olunmuşdur. Müharibə yaddaşı burada artıq pluralist interpretasiyaya açıq deyil, əksinə, dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş vahid ideoloji narrativ daxilində sabitlənmişdir.
Bu nəzəri yanaşmaların ümumi nəticəsi ondan ibarətdir ki, 9 May qələbə yaddaşı sadəcə keçmişin xatırlanması aktı deyil, siyasi və ideoloji güc münasibətlərinin məhsuludur. Yəni bu yaddaşın forması və məzmunu tarixi hadisənin özündən daha çox onun hansı siyasi kontekstdə və hansı məqsədlərlə xatırlandığı ilə müəyyən olunur.
SSRİ nümunəsində bu xüsusilə aydın görünür, çünki burada yaddaş təkcə mədəni fenomen deyil, həm də dövlət ideologiyasının aktiv elementi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Dövlət müəyyən tarixi hadisələri seçərək onları vurğulamış, digərlərini isə ya ikinci plana keçirmiş, ya da ümumiyyətlə ictimai şüurdan kənarlaşdırmışdır. Bu selektiv yanaşma nəticəsində kollektiv yaddaş vahid ideoloji çərçivəyə salınmış və siyasi legitimliyin əsas dayaqlarından birinə çevrilmişdir.1945–1953-cü illər SSRİ yaddaş siyasəti baxımından xüsusi mərhələ təşkil edir, çünki bu dövrdə Böyük Vətən Müharibəsində qələbə hələ sonrakı illərdə olduğu kimi geniş ictimai “kult” və ya hərtərəfli ideoloji ritual sisteminə çevrilməmişdi. Qələbə rəsmi olaraq yüksək dəyərə malik olsa da, onun ictimai-simvolik miqyası dövlət tərəfindən ciddi şəkildə nəzarət altında saxlanılırdı. Bu dövrün əsas xüsusiyyəti yaddaşın genişlənməsi deyil, əksinə, onun institusional çərçivədə məhdudlaşdırılması idi.
Stalin dövründə qələbə narrativi əsasən “xalqın qələbəsi” kimi pluralist və ya çoxqatlı izahdan uzaq idi. Bunun əvəzinə dominant diskurs “dövlətin və ali rəhbərliyin qələbəsi” üzərində qurulmuşdu. Bu yanaşma müharibədə əldə olunan uğuru kollektiv sosial proses kimi deyil, mərkəzləşdirilmiş siyasi rəhbərliyin idarəedici rolunun nəticəsi kimi təqdim edirdi. Beləliklə, tarixi qələbənin interpretasiyası fərdlər və sosial qruplar səviyyəsindən çıxarılaraq dövlətin ideoloji mərkəzinə bağlanırdı.
Bu mərhələdə yaddaşın idarə olunması bir neçə əsas mexanizm vasitəsilə həyata keçirilirdi. Birincisi, yaddaş tam şəkildə mərkəzləşdirilmiş dövlət nəzarətinə tabe idi. Tarixi hadisələrin necə təqdim olunacağı, hansı aspektlərin vurğulanacağı və hansı elementlərin ümumiyyətlə ictimai diskursdan çıxarılacağı rəsmi ideoloji aparat tərəfindən müəyyən edilirdi. Bu isə yaddaşın spontan sosial proses kimi deyil, planlaşdırılmış siyasi konstruksiya kimi formalaşmasına gətirib çıxarırdı.
İkincisi, alternativ interpretasiyaların mövcudluğu sistemli şəkildə məhdudlaşdırılırdı. Senzura mexanizmləri vasitəsilə müharibənin fərqli baxış bucaqları ya tamamilə aradan qaldırılır, ya da rəsmi narrativə uyğunlaşdırılaraq deformasiya edilirdi. Bu, xüsusilə müharibənin itkiləri, daxili sosial gərginliklər və ya fərqli etnik qrupların rolu kimi mövzulara münasibətdə daha kəskin şəkildə müşahidə olunurdu. Nəticədə ictimai şüurda yalnız dövlət tərəfindən təsdiqlənmiş vahid tarix versiyası mövcud olurdu.
Üçüncüsü, fərdi qəhrəmanlıq narrativləri ikinci plana keçirilirdi. Müharibə yaddaşında fərdi subyektlərin, əsgərlərin və ya konkret sosial qrupların rolundan çox, ümumi “sistem qələbəsi” vurğulanırdı. Bu yanaşma fərdi yaddaşın kollektiv yaddaş içində əridilməsinə səbəb olurdu. Beləliklə, şəxsi təcrübələr və fərdi hekayələr dövlət tərəfindən formalaşdırılan ümumi ideoloji çərçivəyə tabe etdirilirdi.
Bu dövrün yaddaş siyasətində əsas məqsəd qələbəni geniş ictimai emosional bayram kimi təqdim etməkdən çox, onu dövlətin gücünü və siyasi mərkəzləşməni legitimləşdirən simvolik kapitala çevirmək idi. Buna görə də 9 May hələ tam şəkildə kütləvi rituala çevrilməmiş, daha çox nəzarət edilən ideoloji məkan daxilində mövcud olmuşdur.
Eyni zamanda, bu mərhələdə müharibə yaddaşının gündəlik mədəni həyatda geniş yayılması da məhdud idi. Kino, ədəbiyyat və təhsil sistemində müharibə mövzusu mövcud olsa da, onun təqdimatı ciddi ideoloji çərçivəyə salınmışdı və emosional-mədəni çoxsəslilik imkanları daraldılmışdı. Bu isə yaddaşın canlı sosial fenomen kimi inkişafını ləngidirdi.
Nəticə etibarilə, Stalin dövründə 9 May qələbə yaddaşı geniş ictimai mədəniyyət fenomeninə çevrilməkdən daha çox, dövlətin ideoloji nəzarət sistemi daxilində idarə olunan və selektiv şəkildə təqdim edilən bir siyasi resurs kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu mərhələ yaddaşın institusionallaşmasından çox, onun sərt şəkildə məhdudlaşdırıldığı və mərkəzləşdirilmiş ideoloji struktur daxilində saxlandığı dövr kimi xarakterizə olunur.Stalindən sonrakı dövrdə, xüsusilə Nikita Xruşşovun hakimiyyətə gəlməsi ilə SSRİ-də ideoloji mühitdə müəyyən yumşalma prosesi müşahidə olundu. De-stalinizasiya siyasəti yalnız siyasi idarəetmə modelini deyil, eyni zamanda keçmişin interpretasiya mexanizmlərini də müəyyən dərəcədə dəyişdirdi. Bu dəyişikliklər yaddaş siyasətində tam liberalizasiya yaratmasa da, əvvəlki dövrün sərt mərkəzləşdirilmiş modelinə nisbətən daha elastik bir yanaşma formalaşdırdı.
Bu mərhələdə Böyük Vətən Müharibəsi haqqında ictimai diskurs genişlənməyə başladı. Müharibə artıq yalnız dövlətin strateji uğuru kimi deyil, həm də milyonlarla insanın iştirakı və fədakarlığı ilə bağlı ümumi milli təcrübə kimi təqdim olunurdu. “Xalqın qələbəsi” anlayışı daha çox vurğulanaraq fərdi və kollektiv iştirakın rolu ön plana çıxarıldı. Bu dəyişiklik yaddaşın qismən “humanistləşməsi” kimi qiymətləndirilə bilər, çünki artıq yalnız siyasi rəhbərlik deyil, cəmiyyətin özü də tarixi subyekt kimi qəbul olunmağa başladı.
Bununla belə, bu yumşalma prosesi tam azad yaddaş siyasətinə keçid anlamına gəlmirdi. Müharibənin interpretasiyası yenə də dövlət ideologiyası çərçivəsində qalırdı və müəyyən sərhədlər daxilində idarə olunurdu. Alternativ tarix baxışları, xüsusilə siyasi sistemin tənqidinə gətirib çıxara biləcək yanaşmalar hələ də məhdudlaşdırılırdı. Beləliklə, yaddaşın strukturunda müəyyən dəyişikliklər baş versə də, onun ideoloji funksiyası qorunub saxlanılırdı.1960–1980-ci illər, xüsusilə Leonid Brejnev dövrü, 9 May yaddaşının SSRİ-də tam şəkildə institusionallaşdığı və ideoloji kult səviyyəsinə yüksəldiyi mərhələ kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə Böyük Vətən Müharibəsində qələbə artıq təkcə tarixi hadisə deyil, Sovet dövlətinin ideoloji sisteminin mərkəzi sütunlarından biri kimi çıxış edirdi.
Bu mərhələdə veteran obrazı xüsusi simvolik status qazanır. Müharibə iştirakçıları təkcə keçmişin şahidləri kimi deyil, həm də dövlətin qəhrəmanlıq narrativinin canlı daşıyıcıları kimi təqdim olunurdular. Onların ictimai görünürlüğü artırılır, şəxsi təcrübələri rəsmi diskursun emosional əsasını təşkil edirdi.
Eyni zamanda, kütləvi hərbi paradlar, memorial komplekslərin tikintisi və abidələrin genişləndirilməsi yaddaşın fiziki məkan üzərində institusionallaşdırılmasını təmin edirdi. Bu mərhələdə yaddaş artıq yalnız mətn və ya danışıq səviyyəsində deyil, həm də şəhər məkanında, memarlıqda və rituallarda təcəssüm olunurdu. 9 May tədricən dövlət tərəfindən idarə olunan kütləvi ritual sisteminə çevrilirdi.
Brejnev dövrünün yaddaş siyasətində ən mühüm xüsusiyyətlərdən biri qələbənin dövlət legitimliyi ilə birbaşa əlaqələndirilməsidir. Müharibədə əldə olunan qələbə Sovet sisteminin tarixi haqlılığının və davamlılığının sübutu kimi təqdim olunurdu. Bu yanaşma nəticəsində keçmiş yalnız xatırlanan bir dövr deyil, həm də indiki siyasi sistemin ideoloji əsaslandırma mexanizmi funksiyasını yerinə yetirirdi.
Beləliklə, bu dövrdə yaddaş artıq passiv xatirə deyil, aktiv ideoloji resurs kimi fəaliyyət göstərirdi və dövlətin siyasi sabitliyinin qorunmasında mühüm rol oynayırdı.SSRİ-də 9 May qələbə yaddaşı yalnız tarixi hadisənin xatırlanması ilə məhdudlaşmırdı; o, eyni zamanda çoxqatlı ideoloji və siyasi funksiyaları yerinə yetirən kompleks bir yaddaş sistemi idi. Bu sistemin əsas funksiyaları üç əsas istiqamətdə cəmləşirdi.
Birincisi, xatırlama funksiyası idi. Bu funksiya çərçivəsində Böyük Vətən Müharibəsinin yaddaşı qorunur, onun ictimai şüurda canlı qalması təmin edilirdi. Lakin bu xatırlama neytral tarixi rekonstruksiya deyil, seçilmiş və yönləndirilmiş yaddaş forması idi.
İkincisi, legitimləşdirmə funksiyası idi. Qələbə narrativi Sovet dövlətinin siyasi sistemini tarix qarşısında haqlı göstərmək üçün istifadə olunurdu. Müharibədə əldə olunan uğur dövlətin gücünün və ideoloji düzgünlüyünün tarixi sübutu kimi təqdim edilirdi. Bu, keçmiş ilə indiki siyasi sistem arasında birbaşa ideoloji körpü yaradırdı.
Üçüncüsü, mobilizasiya funksiyası idi. 9 May yaddaşı cəmiyyətin ideoloji birlik içində saxlanmasına xidmət edirdi. Kollektiv emosiyalar, qəhrəmanlıq narrativləri və ümumi qələbə təsəvvürü vasitəsilə cəmiyyətin sosial inteqrasiyası gücləndirilirdi. Bu yaddaş fərqli sosial qrupları vahid ideoloji çərçivə daxilində birləşdirən vasitə kimi çıxış edirdi.
Bu üç funksiyanın birgə fəaliyyəti nəticəsində tarix SSRİ-də obyektiv akademik bilik sahəsi olmaqdan çıxaraq dövlət ideologiyasının aktiv alətinə çevrilmişdir. Beləliklə, 9 May qələbə yaddaşı yalnız keçmişi izah edən fenomen deyil, həm də siyasi sistemi möhkəmləndirən və cəmiyyəti yönləndirən ideoloji mexanizm kimi fəaliyyət göstərmişdir.SSRİ-nin dağılmasından sonra yaranan yeni siyasi reallıqda 9 May qələbə yaddaşı əvvəlki ideoloji sistemdən ayrılaraq yenidən quruldu. Sovet İttifaqının parçalanması təkcə dövlətin siyasi strukturunun dəyişməsi ilə nəticələnmədi, həm də kollektiv yaddaşın əsas dayaqlarının yenidən interpretasiyasına səbəb oldu. Rusiya Federasiyası bu tarixi yalnız keçmişə aid xatirə kimi deyil, eyni zamanda yeni dövlət kimliyinin formalaşdırılmasında əsas ideoloji resurslardan biri kimi istifadə etməyə başladı.
Bu mərhələdə 9 May artıq sadəcə tarixi hadisənin ildönümü deyil, dövlətin özünü təqdim etmə forması və milli ideoloji narrativin mərkəzi elementi kimi çıxış edir. Müharibə qələbəsi post-sovet Rusiya üçün həm tarixi kontinuitetin simvolu, həm də siyasi sabitliyin legitimləşdirici dayağı rolunu oynayır.Xüsusilə 2000-ci illərdən etibarən Rusiya Federasiyasında 9 May yaddaşı tədricən re-militarizasiya olunmuşdur. Bu proses yaddaşın mədəni və tarixi xarakterindən daha çox hərbi-siyasi simvolizmə doğru yönəlməsi ilə xarakterizə olunur.
Bu mərhələdə:
9 May genişmiqyaslı hərbi paradlarla qeyd olunur;
müharibə qələbəsi “böyük dövlət gücü” narrativi ilə birləşdirilir;
hərbi texnika və güc nümayişi yaddaşın əsas vizual elementinə çevrilir.
Bu dəyişiklik nəticəsində 9 May artıq təkcə keçmişin xatırlanması deyil, həm də müasir dövlət gücünün nümayiş etdirildiyi siyasi səhnə funksiyasını daşımağa başlayır. Beləliklə, yaddaş mədəni simvol olmaqdan çıxaraq geosiyasi mesaj daşıyan bir alətə çevrilir.Müasir Rusiya siyasi diskursunda 9 May qələbəsi yalnız tarixi hadisə kimi deyil, dövlətin daxili və xarici siyasətini əsaslandıran ideoloji resurs kimi istifadə olunur. Qələbə narrativi müasir dövlət kimliyinin qurulmasında mühüm rol oynayır və müxtəlif səviyyələrdə funksionallaşır.
Birincisi, bu narrativ milli kimliyin formalaşdırılmasında əsas sütunlardan biridir. “Böyük qələbə” ideyası vasitəsilə cəmiyyət daxilində ümumi tarixi yaddaş və kollektiv qürur hissi gücləndirilir.
İkincisi, 9 May siyasi birlik yaratmaq üçün mobilizasiya vasitəsi kimi istifadə olunur. Kollektiv emosiyalar və qələbə simvolizmi vasitəsilə cəmiyyətin ideoloji inteqrasiyası təmin edilir.
Üçüncüsü, bu yaddaş xarici siyasət ritorikasında da legitimlik elementi kimi çıxış edir. Müharibə qələbəsi Rusiya Federasiyasının beynəlxalq arenada özünü tarixi ədalətin daşıyıcısı və böyük güc statusunun davamçısı kimi təqdim etməsinə xidmət edir.
Beləliklə, 9 May yaddaşı həm daxili siyasi sabitliyin, həm də xarici geosiyasi mövqenin ideoloji əsaslandırma vasitəsinə çevrilmişdir.SSRİ və Rusiya Federasiyası arasında 9 May yaddaşının əsas fərqi onun funksional istifadəsində özünü göstərir. SSRİ dövründə 9 May əsasən daxili ideoloji nəzarət və sosial mobilizasiya vasitəsi kimi fəaliyyət göstərirdisə, müasir Rusiyada bu yaddaş həm daxili, həm də xarici siyasət üçün istifadə olunan çoxqatlı ideoloji alətə çevrilmişdir.
SSRİ-də yaddaş daha çox sistem daxilində sabitlik və ideoloji homogenlik yaratmağa xidmət edirdisə, müasir Rusiyada bu yaddaş həm milli identiklik quruculuğu, həm də beynəlxalq siyasi legitimlik üçün istifadə olunur. Bu isə yaddaşın funksional miqyasının genişləndiyini göstərir.
Bu transformasiya onu göstərir ki, kollektiv yaddaş statik deyil, əksinə, siyasi sistemlərin dəyişməsi ilə paralel olaraq yenidən qurulan dinamik bir konstruksiyadır. 9 May qələbə yaddaşı təkcə İkinci Dünya Müharibəsinin tarixi nəticəsi deyil, həm də müxtəlif dövrlərdə siyasi güc tərəfindən yenidən formalaşdırılan kompleks ideoloji sistemdir. SSRİ dövründə bu yaddaş mərkəzləşdirilmiş dövlət ideologiyasının əsas dayaqlarından biri kimi fəaliyyət göstərmiş, cəmiyyətin ideoloji inteqrasiyasını təmin etmişdir.
Post-sovet dövrdə isə Rusiya Federasiyası bu yaddaşı yenidən interpretasiya edərək onu həm daxili siyasi legitimlik, həm də xarici geosiyasi mövqe üçün istifadə olunan əsas ideoloji alətə çevirmişdir. Bu proses yaddaşın mədəni və tarixi çərçivədən çıxaraq siyasi strategiyanın tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərir.
Ümumilikdə, 9 May nümunəsi sübut edir ki, tarix heç vaxt tam obyektiv və neytral şəkildə mövcud olmur. O, həmişə siyasi güc münasibətləri, ideoloji seçimlər və institusional idarəetmə mexanizmləri vasitəsilə yenidən qurulur və interpretasiya edilir. Bu baxımdan 9 May qələbə yaddaşı həm SSRİ, həm də müasir Rusiya kontekstində yaddaşın necə siyasi alətə çevrilə biləcəyinin ən aydın və davamlı nümunələrindən biri kimi çıxış edir.
Poliqon.info
