Dünyada bir çox ölkə insanların həyatını daha rahat etmək və iqtisadi problemlərin qarşısını almaq üçün müxtəlif güzəşt və dəstək qaydaları tətbiq edir.
"Cebheinfo.az"-ın araşdırmasına əsasən, bu qaydaların məqsədi odur ki, insanlar kirayə, maaş, iş və gündəlik xərclərdə tam tək qalmasın və minimum yaşayış səviyyəsi qorunsun.
Məsələn, Almaniyada “kirayə nəzarəti” adlı mexanizm tətbiq olunur. Bu sistemə görə, bəzi şəhərlərdə yeni kirayə müqavilələrində qiymət artımı müəyyən həddlə məhdudlaşdırılır.
Məqsəd böyük şəhərlərdə sürətlə artan kirayə qiymətlərinin əhalini sıxışdırmasının qarşısını almaqdır. Buna bənzər model Fransanın Paris şəhərində də mövcuddur, burada kirayə qiymətləri bazar ortalamasına uyğun “yuxarı hədd” ilə tənzimlənir.
Skandinaviya ölkələrində (Norveç, İsveç, Danimarka) isə sosial təminat sistemi daha genişdir. Bu ölkələrdə vətəndaşlara yalnız ünvanlı yardım deyil, eyni zamanda işsizlik dövründə sabit sosial dəstək, pulsuz və ya yüksək subsidiyalı təhsil və səhiyyə xidmətləri təqdim olunur.
Məsələn, İsveçdə valideyn məzuniyyəti sistemi çox genişdir və həm ana, həm də ataya uzun müddətli ödənişli məzuniyyət hüququ verilir.ABŞ və bəzi Avropa ölkələrində yoxsulluğu azaltmaq üçün maraqlı bir sosial dəstək modeli müzakirə olunur.
Bu modelin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, gəliri çox aşağı olan insanlara dövlət əlavə maddi yardım verir. Əgər bir insanın qazancı yaşamaq üçün kifayət etmirsə, dövlət onun gəlirini “tamamlayır”. Məqsəd odur ki, heç kim minimum yaşayış səviyyəsindən aşağı qalmasın və əsas ehtiyaclarını qarşılaya bilsin.
Bu yanaşma xüsusilə aztəminatlı ailələrin vəziyyətini yüngülləşdirmək və yoxsulluğun qarşısını almaq üçün effektiv üsul kimi qiymətləndirilir.
Son illərdə İslandiya və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələrdə 4 günlük iş həftəsi pilot layihələri həyata keçirilib. Bu təcrübələr göstərib ki, bəzi sektorlarda iş saatlarının azaldılması əmək məhsuldarlığını aşağı salmadan insanların həyat keyfiyyətini artıra bilər.
Digər mühüm istiqamət isə rəqəmsal iqtisadiyyatın vergiləndirilməsidir. Məsələn, Fransa və Böyük Britaniya kimi ölkələrdə Google, Amazon və Meta kimi texnologiya şirkətlərinə əlavə rəqəmsal vergi tətbiq olunur. Bu addım milli iqtisadiyyatda balansı qorumaq və yerli biznesləri rəqabətdən müdafiə etmək məqsədi daşıyır.
Bundan başqa, Yaponiya kimi ölkələrdə “yaşlanan əhali iqtisadiyyatı” xüsusi dövlət siyasətinə çevrilib. Orada yaşlı əhalinin artması əmək bazarına və pensiya sisteminə ciddi təsir göstərdiyi üçün dövlət uzunmüddətli iqtisadi planlamanı bu demoqrafik dəyişikliklərə uyğunlaşdırır.
Müxtəlif ölkələrdə tətbiq edilən güzəşt və sosial dəstək modelləri insanların həyat keyfiyyətini yüksəltmək üçün mühüm vasitədir. Hər ölkə öz iqtisadi və sosial şəraitinə uyğun fərqli yanaşmalar seçsə də, əsas məqsəd vətəndaşların minimum rifahını təmin etməkdir. Bu təcrübələr həm yoxsulluğun azaldılmasına, həm də iqtisadi sabitliyin qorunmasına xidmət edir.
