Bakı, 12 may, AZƏRTAC
BMT Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) çərşənbə axşamı yayımlanan hesabatında xəbərdarlıq edib ki, qlobal quma tələbat təbii sistemlərin onu bərpa edə biləcəyindən daha sürətlə artır və bu, dünya üzrə ekosistemləri, biomüxtəlifliyi və dolanışıq vasitələrini təhdid edir.
AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, hesabata görə, hazırda dünyada əhali artımı, urbanizasiya, infrastrukturun genişlənməsi və iqtisadi inkişaf səbəbindən ildə təxminən 50 milyard ton qum istehlak edilir.
UNEP-ə görə, təkcə binalarda istifadə edilən quma tələbatın 2060-cı ilə qədər 45 faizə qədər artacağı proqnozlaşdırılır.
Qeyd olunub ki, artan tələbat hasilatın sürətli tempi ilə yüz minlərlə il ərzində qumun əmələ gəldiyi daha yavaş təbii proses arasındakı fərqi əks etdirir.
UNEP-in Cenevrədəki qlobal resurs məlumat bazasının direktoru Paskal Peduzzi bildirib: “Qum bəzən tanınmamış inkişafın qəhrəmanı kimi adlandırılır, lakin onun asılı olduğumuz təbii xidmətlərin qorunmasında əsas rolu nəzərdən qaçırılır”.
Hesabatda betonda, asfaltda və şüşədə istifadə edilən “ölü” qumla çaylarda, deltalarda və sahil ərazilərində tapılan və su axınlarını tənzimləməyə, sahil xətlərini qorumağa və biomüxtəlifliyi dəstəkləməyə kömək edən “canlı” qum arasında fərq qoyulur.
UNEP-ə görə, qum turizm və balıqçılığı dəstəkləyir və ekoloji tarazlığın qorunmasını, habelə balıqlar, tısbağalar, quşlar, xərçəngkimilər və bir çox digər növlər üçün yaşayış mühitini təmin edir.
UNEP xəbərdarlıq edib ki, hər iki növ quma artan tələbat getdikcə sənaye istifadəsi ilə ətraf mühitin dayanıqlığı arasında rəqabət yaradır, həddindən artıq hasilat ekosistemlərə zərər verir, həmçinin ərzaq və su təhlükəsizliyini təhdid edir.
Hesabatda aşkar edilib ki, dib qazma şirkətlərinin təxminən yarısı dənizlərin qorunan ərazilərində fəaliyyət göstərir ki, bu da ümumi dib qazma həcminin 15 faizini təşkil edir. UNEP daha güclü idarəetməyə, monitorinqin təkmilləşdirilməsinə və hasilat icazələrində, ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsində daha çox şəffaflığa çağırıb.
Hesabatda hökumətlərə davamlı qum idarəçiliyi üçün milli yol xəritələri hazırlamaq tövsiyə edilib.
