Təqribən 2,8 milyard insanın qeyri-kafi mənzil şəraitində yaşadığı dünyada WUF13 forumu mühüm həll yolları təklif edə bilər. AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumu - WUF13 ilə bağlı mətbuat açıqlamasında qeyd olunub.
BMT qeyd edib ki, bu mötəbər tədbir dünya liderləri, merlər, şəhərsalma üzrə mütəxəssislər, eləcə də hökumətlərin, özəl sektorun, vətəndaş cəmiyyətinin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini bir araya gətirib.
Forumun qlobal miqyasda əhəmiyyətini vurğulayan açıqlamada deyilir: “BMT-nin məlumatına görə, bu gün təxminən 2,8 milyard insan qeyri-kafi mənzil şəraitində yaşayır, 300 milyondan çox insanın isə ümumiyyətlə evi yoxdur. 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70 faizinin şəhərlərdə yaşaması gözlənildiyi üçün böhran daha da şiddətlənəcək. “UN-Habitat” təşkilatının rəhbəri Anaklaudiya Rossbax “UN Video”ya müsahibəsində vəziyyəti “qlobal mənzil böhranı” kimi xarakterizə edib: “Bu böhran uzun müddətdir ki, Qlobal Cənubda ən ağır və struktur xarakteri daşıyır, lakin indi Qlobal Şimalda da hiss olunur”.
Xanım Rossbaxın sözlərinə görə, yaşayış xərclərinin artması əsas problemə çevrilib, Yaxın Şərqdəki müharibə və qlobal təchizat zəncirləri üçün əlaqəli risklər də daxil olmaqla beynəlxalq böhranlar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
Daha sonra qeyd edilib: “Mənzil tədricən insan ləyaqətinin, şəhər dayanıqlığının və hətta qlobal sabitliyin təməl daşı kimi qəbul edilir. BMT xəbərdarlıq edir ki, onun təsirləri həyatın hər bir aspektinə təsir edir, səhiyyə və təhsil sistemlərini gərginləşdirir, iqtisadiyyatları zəiflədir və sosial strukturu sarsıdır”.
BMT İnkişaf Proqramının direktor müavini və BMTİP-in WUF13-dəki nümayəndə heyətinin rəhbəri Fransin Pikap bildirib ki, agentlik Bakıdakı forumdan mənzil, iqlim dayanıqlığı, idarəetmə və yerli maliyyələşdirməni birləşdirən inteqrasiya olunmuş şəhər həllərinin təşviqində tərəfdaşlığı gücləndirmək üçün istifadə etməyə ümid edir. O vurğulayıb: “Daxil olduğumuz bu qlobal mənzil böhranı əsasən tikinti problemi deyil. Biz ev və yaşayış binalarının tikintisindən kənara çıxmalı, şəhər mühitinə diqqət yetirməli və mənzil məsələsinə mürəkkəb bir problem kimi baxmalıyıq”.
Təşkilat diqqətə çatdırır ki, forumun əsas mövzularından biri qeyri-rəsmi məskunlaşmaların və ya sakinlərin torpaq sahələrinə qanuni iddiaları olmayan və qeyri-sabit mənzillərdə yaşadıqları planlaşdırılmamış ərazilərin sürətli böyüməsi olacaq. Bu gün təxminən 1,1 milyard insan gecəqondularda yaşayır və proqnozlar göstərir ki, bu rəqəm yaxın onilliklərdə daha iki milyard arta bilər. Uşaqlar xüsusilə həssasdırlar: 350 ilə 500 milyon arasında azyaşlının gecəqondu şəraitində yaşadığı təxmin edilir. Eyni zamanda, “UN-Habitat” qeyri-rəsmi məskunlaşmaları yalnız problem kimi görən yanaşmalardan uzaqlaşmağa çağırır. Bir çox hallarda, bu cür məhəllələr milyonlarla insanın şəhərlərdə sığınacaq tapmasının yeganə yoludur.
Müasir dövrün daha bir ciddi problemi – müharibə və münaqişələrin urbanizasiyaya təsirindən bəhs edən BMT vurğulayır: “Davam edən münaqişələr və böhranlar fonunda böyük bir problemə çevrilən digər məsələ şəhərlərin müharibə və fəlakətlərdən sonra necə bərpa olunmasıdır. BMT-nin məlumatına görə, 2022-ci ilin sonuna qədər dünya miqyasında 123 milyondan çox insan zorla didərgin salınıb, onların 60 faizindən çoxu şəhər yerlərində sığınacaq axtarır. Ev itirmək daha ağır fəsadlara malikdir. Bu, icmaların dağılması, dolanışıq vasitələrinin itirilməsi və dərin bir təhlükəsizlik hissi demək ola bilər. Bakıda diqqət yalnız sığınacaq təminatına deyil, həm də məhəllələrin bərpasından və iş yerlərinin yaradılmasından tutmuş icmaların normal həyat tərzinə qayıtmasına kömək etməyə qədər həyatın yenidən qurulmasına yönəldiləcək”.
Qeyd olunub ki, Bakıdakı müzakirələr müharibələrdən və fəlakətlərdən təsirlənən ölkələrdə yenidənqurma və bərpa məsələlərinə də yönələcək. Xanım Rossbax bildirib: “Təkcə mənzil təmin etmək deyil, həm də icmaların inklüziv, davamlı və dayanıqlı şəkildə yenidən qurulmasına təcili ehtiyac var”.
BMT əlavə edib: “Digər müzakirə mövzusu iqlim məsələlərinə yönələcək. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, iqlim böhranı sürətlə qlobal mənzil böhranının əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. Daşqınlar, fırtınalar və meşə yanğınları da daxil olmaqla ekstremal hava hadisələri təkcə 2023-cü ildə 20 milyondan çox insanın evini tərk etməsinə səbəb olub. Hesablamalara görə, iqlim dəyişikliyi 2040-cı ilə qədər dünyada 167 milyon evi məhv edə bilər. Eyni zamanda, binaların özü ən böyük emissiya mənbələrindən biri olaraq qalır: tikinti sektoru qlobal enerji ilə əlaqəli CO2 emissiyalarının 34 faizini təşkil edir. Buna görə də forum bir-biri ilə əlaqəli iki suala cavab axtaracaq: iqlim böhranının pisləşməsinin qarşısını almaq və daha çox mənzil tikməyin yollarını müəyyən etmək. Xanım Rossbax bununla bağlı bildirib: “Forumun mövzusu mənzildir. Mənzil problemini qeyri-rəsmilik, maliyyə, dayanıqlılıq və davamlılıq da daxil olmaqla bir çox fərqli perspektivdən araşdıracağıq. Bu gün iqlim dəyişikliyinin təsirindən və onun mənzil sistemlərinə yaratdığı təzyiqdən tam xəbərdar olmalıyıq. Nə tikdiyimiz, necə tikdiyimiz və harada tikdiyimiz ilə bağlı qərarlar təbii sərvətlərə, iqlim dayanıqlığına, icmaların şoklara və fəlakətlərə tab gətirmə qabiliyyətinə təsir göstərir”.
