"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin "Euronews" televiziyasına verdiyi geniş müsahibə, ölkənin müasir inkişaf strategiyasını, beynəlxalq əməkdaşlıq prioritetlərini və postmünaqişə dövründə formalaşdırdığı unikal modeli bütün genişliyi ilə dünya ictimaiyyətinə təqdim etdi. Bu müsahibə təkcə bir televiziya çıxışı deyil, eyni zamanda Azərbaycanın dünyaya ünvanladığı sistematik bir mesaj idi. Ölkə artıq yalnız regional proseslərin iştirakçısı deyil, qlobal əhəmiyyətli təşəbbüslərin əsl təşəbbüskarı və aparıcı aktoru kimi meydana çıxır". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında deputat Naqif Həmzəyev deyib.
Onun sözlərinə görə, bu forumun Azərbaycanda təşkil edilməsi təsadüf deyildi:
"Bu, ölkənin beynəlxalq arenada qazandığı etimadın, etibarlı tərəfdaş statusunun və idarəetmə potensialının rəsmi tanınmasıdır. Dünya Şəhərsalma Forumu, BMT-nin Yaşayış Məntəqələri Proqramı (UN-Habitat) tərəfindən hər iki ildən bir keçirilən ən nüfuzlu qlobal şəhərsalma platformasıdır. Onlarca ölkədən dövlət başçıları, nazirlər, şəhər planlaşdırıcıları, akademiklər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin iştirak etdiyi bu forumun Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın qlobal gündəm formalaşdırmaq iqtidarında olan bir dövlət kimi tanındığını sübut edir. Prezident bu məqamda mühüm bir tezisi önə çıxardı. Müasir urbanizasiya ilə tarixi-mədəni irsin qorunması bir-birini istisna edən deyil, əksinə, bir-birini tamamlayan proseslərdir. Azərbaycan bu sahədə özünəməxsus bir balans modeli işləyib hazırlamışdır. Bir tərəfdən Bakının tarixi mərkəzi olan İçərişəhər UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısında qorunur, digər tərəfdən isə şəhər sürətlə müasirləşir, yeni infrastruktur layihələri həyata keçirilir, ağıllı şəhər texnologiyaları tətbiq edilir. Bu sintez, postsovet məkanında nadir rastlanan bir idarəetmə uğurudur.
Müsahibənin ən əhəmiyyətli hissəsi, şübhəsiz ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa işlərinə həsr edilmiş blok idi. Prezident İlham Əliyev bu mövzuda yalnız rəqəmlər və statistika ilə kifayətlənmədi; o, Azərbaycanın postmünaqişə yenidənqurmasında dünya praktikasına inteqrasiya edilə biləcək sistemli bir model qurduğunu bütün detalları ilə izah etdi. Azadlıq Şuşadan başladı, amma tikinti işləri ilə yanaşı, bir ideologiya da bərpa edildi: bu torpaqlar təkcə fiziki mənada deyil, texnoloji, ekoloji və sosial mənada da yenidən qurulur. "Ağıllı şəhər" konsepsiyası çərçivəsində Ağdam, Füzuli, Zəngilan kimi şəhərlərdə yalnız binalar inşa edilmir — rəqəmsal idarəetmə sistemləri, enerji effektivliyi standartları, müasir nəqliyyat şəbəkələri, bərpaolunan enerji infrastrukturu eyni vaxtda layihələndirilir və qurulur. Bu, dünyada az sayda dövlətin belə miqyasda tətbiq etdiyi inteqrativ yenidənqurma yanaşmasıdır. "Ağıllı kənd" konsepsiyası isə kənd icmalarını da bu modernləşmə dalğasına qoşur. Fermerlərə rəqəmsal texnologiyalara çıxış, bərpaolunan enerji ilə işləyən infrastruktur, müasir aqrar texnologiyalar təqdim edilir. Bu model, kənd-şəhər ikiliyi problemini aradan qaldırmağa yönəlmiş mütərəqqi bir siyasi seçimdir.
Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, azad edilmiş ərazilərdə bütün infrastruktur sahələri paralel şəkildə inşa edilir. Yollar, tunellər, körpülər, elektrik şəbəkələri, su təchizatı sistemləri, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət mərkəzləri — bunların hamısı ardıcıl yox, eyni vaxtda tikilir. Bu yanaşma, ənənəvi yenidənqurma modellərindən kökündən fərqlənir. Adətən münaqişə sonrası dövrdə əvvəlcə yollar, sonra evlər, daha sonra sosial infrastruktur qurulur. Azərbaycan isə bütün bu sahələri sinxron şəkildə inkişaf etdirir ki, insanlar qayıdarkən tam funksional bir mühitə qovuşsunlar. Xüsusi diqqəti cəlb edən məqam budur: Laçın, Füzuli, Zəngilan hava limanlarının qısa müddətdə istifadəyə verilməsi, Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun tamamlanması, Ağdam dəmir yolunun bərpası — bütün bu infrastruktur layihələri Azərbaycanın bərpanı nə qədər ciddi surətdə planlaşdırdığını nümayiş etdirir.
Bütün bu fiziki yenidənqurmanın arxasında dərin bir humanitar məna yatır. Onilliklərlə məcburi köçkün həyatı yaşamış insanlar öz doğma torpaqlarına qayıdır. Lakin Prezident İlham Əliyev bu prosesin mərhələli şəkildə aparıldığını xüsusi vurğuladı. Bu ehtiyatlı yanaşma, insanların qayıtdıqda lazımi infrastrukturu, iş imkanlarını və xidmətləri hazır tapmasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Dünya tarixindən çoxsaylı nümunələr göstərir ki, sürətli, hazırlıqsız repatriyasiya prosesləri yeni humanitar böhranlar yarada bilər. Azərbaycan bu təcrübələri nəzərə alaraq planlaşdırılmış, tədrici, infrastrukturla dəstəklənən bir geri dönüş modeli həyata keçirir.
Müsahibənin digər strateji bloku Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı artan roluna həsr edildi. Bu mövzu, müasir geosiyasi şəraitdə xüsusilə aktualdır. Cənub Qaz Dəhlizi — TANAP-TAP boru kəmər sistemi — Xəzər hövzəsindən Avropaya uzanan strateji bir enerji arteriyasıdır. Prezident İlham Əliyev bu dəhliz vasitəsilə qaz ixrac edilən Avropa ölkələrinin sayının durmadan artdığını bildirdi. Bu, Azərbaycanın artıq ayrı-ayrı ölkələrə deyil, bir sistem kimi Avropa enerji bazarına inteqrasiya olunduğunu göstərir.
2022-ci ildən sonra Avropa enerji bazarında baş verən kəskin dəyişiklik — Rusiya qazından asılılığın azaldılması məqsədi — Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini ölçüyəgəlməz dərəcədə artırdı. Azərbaycan bu tarixi fürsətdən yalnız kommersiya məntiqi ilə deyil, uzunmüddətli tərəfdaşlıq prinsipi ilə yararlandı. Enerji ixracatının genişləndirilməsinə dair Avropa İttifaqı ilə imzalanan anlaşmalar, yeni qaz yataqlarının işlənməyə başlanması — bütün bunlar Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirdi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın enerji şaxələndirməsi siyasətini uzun illərdir ardıcıl şəkildə həyata keçirdiyini xüsusi qeyd etdi. Bu, son dərəcə vacib bir strateji göstərişdir.
Müsahibədə regional və qlobal geosiyasi proseslərə toxunan Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərini açıq şəkildə ifadə etdi.
Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrin qlobal iqtisadiyyata ağır yük vurduğunu qeyd edən dövlət başçısı, bu fonda diplomatik vasitələrin və çoxtərəfli əməkdaşlığın əvəzsiz əhəmiyyətini vurğuladı. Bu balans siyasəti bir zəiflik yox, bilinərəkdən seçilmiş strateji bir gücdür.
Prezident İlham Əliyevin "Euronews"a verdiyi bu müsahibə bir neçə fundamental mesajı özündə ehtiva edir. Birincisi, postmünaqişə yenidənqurması yalnız texniki bir infrastruktur məsələsi deyil — o, dövlətin siyasi iradəsinin, iqtisadi imkanlarının və uzaqgörən planlaşdırmasının birlikdə sınağa çəkildiyi mürəkkəb bir prosesdir. Azərbaycan bu sınaqdan uğurla çıxır. İkincisi, enerji sektoru artıq neft ixracatı üzərində qurulmuş köhnə modeldən çox daha geniş, çoxşaxəli, müasir texnologiyalara əsaslanan bir arxitekturaya söykənir. Üçüncüsü, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu — WUF13 kimi forumların Bakıda keçirilməsi, enerji tərəfdaşlıqlarının genişlənməsi, regional diplomatiyada artan rol — artıq müzakirə mövzusu yox, sabit bir reallıqdır. Nəhayət, Prezident İlham Əliyevin özü vurğuladığı kimi, Azərbaycanın bu təcrübəsi gələcəkdə başqa dövlətlər üçün həqiqi bir nümunə ola bilər. Bu, boş bir iddia deyil — bu, konkret nəticələrlə, ölçülə bilən göstəricilərlə, beynəlxalq ictimaiyyətin tanıdığı uğurlarla əsaslandırılmış bir reallığın etirafıdır".
