Yatağa uzandıqdan sonra əlimizdən düşməyən telefonlar yalnız yaydıqları işıqla deyil, həm də zehni aktiv saxlamaları ilə istirahət vaxtımızı azaldır. Çox vaxt yuxusuzluğun əsas günahkarı kimi mavi işıq göstərilsə də, ekspertlər problemin təkcə bu rəng spektri ilə məhdudlaşmadığını vurğulayır.
HİT.az xəbər verir ki, hətta bu narahatlığın miqyası o qədər böyüyüb ki, mavi işığı bloklayan eynəklər bazarının növbəti on ildə 5 milyard dollarlıq həcmlə böyüməsi gözlənilir. Lakin keyfiyyətli gecə yuxusuna aparan yol təkcə filtr istifadə etməkdən deyil, vərdişlərin dəyişdirilməsindən keçir.
İnsan orqanizmi gün işığında oyanmağa, qaranlıqda isə istirahət etməyə uyğunlaşdırılmış bioloji sistemə malikdir. Bu sistemin əsas “siqnal mexanizmi” günəşdən gələn təbii işıqdır. Gözlərdəki melanopsin adlı zülal işığı qəbul edərək beyinə vaxt barədə siqnal göndərir. Gündüz bu işıq diqqəti artırsa da, gecə ekran qarşısında qalmaq sirkad ritmi, yəni bioloji saatı pozur. Bununla belə, melanopsin təkcə mavi işığa deyil, digər işıq spektrlərinə də reaksiya verdiyi üçün problemi yalnız bir rənglə izah etmək düzgün deyil.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, rəqəmsal ekranların yaydığı işıq günəş işığı ilə müqayisədə çox zəifdir. Bu isə yuxu probleminin əsas səbəbinin işığın gücü deyil, istifadə davranışları olduğunu ortaya qoyur. Gecə saatlarında sosial şəbəkələrdə sürətli “scroll” etmək və ya oyun oynamaq beyni aktiv saxlayaraq yuxuya keçidi çətinləşdirir.
Məsələn, həyəcanlı mobil oyunlar və ya sosial mediada fasiləsiz gəzinmək orqanizmi tamamilə oyaq vəziyyətdə saxlayır. Araşdırmalara görə, yatmazdan əvvəl cihazlardan ayrılan insanlar ekranla yatmağa çalışanlara nisbətən daha keyfiyyətli yuxu alır.
Cihazlardakı gecə rejimi funksiyaları müəyyən dərəcədə kömək etsə də, əsas həll telefonla fiziki məsafə yaratmaqdır. Mütəxəssislər yuxu keyfiyyətini artırmaq üçün gün ərzində kifayət qədər günəş işığı almağı, yatmazdan əvvəl isə ilıq duşla bədən temperaturunu aşağı salmağı tövsiyə edirlər. Bədən istiliyinin azalması beyinə “istirahət vaxtıdır” siqnalı göndərir və yatmazdan təxminən 30 dəqiqə əvvəl ekranlardan uzaqlaşmaq ən effektiv nəticəni verir.
Samir
