Onlar gələcək nəslə təmiz və sağlam dünya ötürmək üçün çalışırlar
Bir neçə gün əvvəl Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) əməkdaşları öz peşə bayramlarını qeyd etdilər. Təbiətin qorunması, ekoloji tarazlığın təmin olunması və təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə edilməsi istiqamətində mühüm və məsuliyyətli missiyanı həyata keçirən ekoloqlar gələcək nəsillərin "yaşıl Azərbaycan"da yaşamasına xidmət edirlər.
Ekoloqlar ətraf mühitin vəziyyətinə nəzarət edir və təbii sərvətlərin istifadəsini nəzarətdə saxlayırlar. Qanunsuz meşə qırılması, ağacların kəsilməsinə qarşı mübarizə aparır, ağacəkmə aksiyaları vasitəsilə meşələrin məhv olmasına yol vermir və bu istiqamətdə müvafiq proqramlar həyata keçirirlər. Endemik və nəsli kəsilməkdə olan növlərin qorunması üçün xüsusi tədbirlər görür, qoruq ərazilər yaradır, flora və fauna müxtəlifliyini izləyir, ekosistemlərin sağlamlığını təmin etmək üçün genişmiqyaslı işlər görürlər. Təbiət qoruqlarının yaradılması, təbii parkların qorunması və nadir növlərin mühafizəsi üçün xüsusi layihələr üzərində çalışırlar. Göllərin, çayların, müalicəvi bataqlıqların qorunması üçün layihələri reallaşdırırlar.
Təbii sərvətlər, sözsüz ki, iqtisadiyyatın inkişafı və ekosistemlərin tarazlığının qorunması üçün vacibdir. Bərpaolunan və bərpaolunmayan resurslar arasındakı düzgün balansı qorumaq təbiətin gələcəkdə də var olmasını təmin edəcək yeganə yoldur. Bu səbəbdən ETSN ətraf mühitin mühafizəsi, meşə fondunun qorunması, su və hava ehtiyatlarının keyfiyyətinin yüksəldilməsi, torpaq erroziyasının qarşısının alınması və biomüxtəlifliyin saxlanılması kimi sahələrdə sistemli fəaliyyət göstərir. Qurum Xəzər dənizinin Azərbaycana mənsub olan bölməsində təbiətdən istifadənin təşkili, yeraltı sulardan, mineral xammal ehtiyatlarından və yerüstü təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə edilməsi, onların bərpası, hidrometeoroloji proseslərin müşahidəsi və proqnozlaşdırılması sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.
2001-ci ilə kimi müxtəlif adlarla fəaliyyət göstərən ETSN ötən 25 ildə bir çox beynəlxalq konvensiyaya qoşularaq, Azərbaycanın qlobal ekoloji təşəbbüslərdə fəal iştirakını təmin edib. Bu dövr ərzində ölkədə ekoloji siyasətin daha sistemli və məqsədyönlü şəkildə formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb, təbiətin mühafizəsi və bərpası sahəsində yeni yanaşmalar tətbiq olunub. Meşə fondunun qorunması və bərpası, biomüxtəlifliyin saxlanılması, eləcə də xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin genişləndirilməsi sahəsində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilib. Ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısının alınması, sənaye müəssisələrində ekoloji nəzarətin gücləndirilməsi və ekoloji maarifləndirmə işlərinin genişləndirilməsi də ETSN-nin prioritetlərindəndir. Son illər isə "yaşıl enerji" keçidi, iqlim dəyişmələri ilə mübarizə və dayanıqlı inkişaf istiqamətləri daha da aktuallaşıb və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq genişlənib.
Bu istiqamətdə aparılan işlərin davamı olaraq, işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda ekoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsi, təbiətin bərpası sahəsində genişmiqyaslı tədbirlərin həyata keçirilməsi diqqət mərkəzində saxlanılır. Qeyd edək ki, burada meşə fondu torpaqlarının ümumi sahəsi 260 min hektar təşkil edir. İşğala qədər bu ərazilərin 228-230 min hektara yaxını meşə ilə örtülü olub. Təəssüf ki, işğal dövründə meşə sahələri ciddi zərər görüb, böyük hissəsi məqsədli şəkildə məhv edilib və istismar olunub. Nəticədə 54 min hektardan artıq meşə örtüyü tamamilə sıradan çıxarılıb, seyrəldilmiş ərazilər isə minlərlə hektarı əhatə edir.
Bu itkilər nəzərə alınaraq, ETSN tərəfindən Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda meşəbərpa işlərinin həyata keçirilməsi əsas vəzifə kimi müəyyən edilib. Eyni zamanda biomüxtəlifliyin qorunması məqsədilə yeni və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin yaradılması, qoruq və yasaqlıqların bərpası, eləcə də bəzi heyvan növlərinin reintroduksiyası (yenidən təbii mühitə buraxılması) və su bioresurslarının artırılması istiqamətində kompleks tədbirlər görülür.
Bu sahədə görülən işlərin daha geniş mənzərəsini təsəvvür etmək üçün Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına nəzər salmaq kifayətdir. Belə ki, meşə sahələrinin seyrəkləşməsinin və azalmasının, torpaqların erroziyaya uğramasının və ekosistemin deqradasiyasının qarşısının alınması, eləcə də ümumi ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması məqsədilə 2025-ci ildə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Meşələrin İnkişafı Xidməti tərəfindən 7381,3 hektar sahədə meşəbərpa tədbirləri həyata keçirilib.
Görülən meşəbərpa tədbirləri ilə yanaşı, ölkədə flora və faunanın qorunması və təkrar istehsalının təmin edilməsi məqsədilə xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin də fəaliyyəti diqqətəlayiqdir. Flora və faunanın mühafizəsi, eləcə də təkrar istehsalı məqsədilə Azərbaycanda ümumi sahəsi 120,7 min hektar olan 10 dövlət təbiət qoruğu, 421,4 min hektar sahəni əhatə edən 10 milli park və 350,8 min hektar əraziyə məxsus 24 dövlət təbiət yasaqlığı fəaliyyət göstərir. Aydın olur ki, ölkə ərazisinin 10,3 faizi xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərindən ibarətdir.
Bu rəsmi statistikaya söykənərək, deyə bilərik ki, ekoloqlar tərəfindən həyata keçirilən ətraf mühitin qorunması və karbon emissiyalarının azaldılması tədbirləri iqlim dəyişmələrinin təsirlərini azaltmağa, bu istiqamətdə müsbət nəticələr əldə etməyə kömək edir. ETSN işçiləri "yaşıl infrastruktur"un inkişafına xüsusi önəm verirlər. Özəlliklə də son illər enerji effektivliyini artırmaq, karbon emissiyasını azaltmaq üçün şəhərsalma və infrastruktur layihələrində "yaşıl dam"lar, ağacı bol olan parklardan istifadənin artırılması kimi təşəbbüslər həyata keçirilir.
Ekologiyanı və təbii sərvətləri qoruyan insanların əməyi gələcək dünya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün təbiətdən gələn səs məhz bu insanların fədakarlıq nəğməsidir. Onlar "yaşıl dünya"nın xilaskarıdırlar. Gözlərindəki "yaşıl ümid", ürəklərindəki "yaşıl arzu" gələcək nəslə sağlam planet ötürməyə stimul verir.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
