İnsanların test işləyərkən iki variant arasında qalması və çox vaxt səhv olanı seçməsi həm psixologiya, həm də beynin qərarvermə mexanizmi ilə bağlıdır.
Bu hal “qətiyyətsizlik” kimi görünsə də, əslində beynin məlumatı emal etmə üsulunun təbii nəticəsidir.İlk səbəb beynin seçim zamanı “qısa yol” (heuristics) istifadə etməsidir.
İnsan beyni hər bir sualı dərin analiz etməyə vaxt sərf etmək əvəzinə, əvvəlki təcrübələrə və oxşar nümunələrə əsaslanaraq sürətli qərar verir.
Test sualında iki variant çox oxşar olduqda isə beyin onları ayırmaq üçün kifayət qədər aydın “siqnal” tapmır və nəticədə tərəddüd yaranır.
İkinci mühüm faktor “overthinking”, yəni həddindən artıq düşünmədir. İnsan bir variantı seçdikdən sonra dərhal onu şübhə altına alır:
“Bəlkə o biri doğrudur?”
Bu mərhələdə beyin artıq ilkin intuisiya ilə məntiq arasında qalır və çox vaxt yanlış olan ikinci seçim daha “məntiqli görünən” kimi qəbul edilir. Çünki insan beyni şübhə yarandıqda alternativi daha çox analiz etməyə meyilli olur.
Üçüncü səbəb isə stress və vaxt təzyiqidir. Test zamanı vaxt az olduqda beynin prefrontal korteksi, yəni məntiq və qərarvermə hissəsi daha zəif işləyir. Bu zaman intuisiya güclənir, amma stress intuisiya ilə məntiqi qarışdırır və səhv seçim ehtimalı artır.
Bundan başqa, “tanışlıq effekti” də mühüm rol oynayır. Bəzən səhv variant daha tanış və rahat görünür. İnsan beyni tanış olanı daha doğru qəbul etməyə meyillidir, hətta bu məlumat yanlış olsa belə.
Nəticədə iki variant arasında qalmaq əslində beynin informasiya çatışmazlığı, stress və qərarvermə mexanizminin qarşılıqlı təsirindən yaranır. Səhv seçim isə çox vaxt bilik çatışmazlığından çox, qərar anındakı psixoloji faktorlarla bağlı olur.
Test zamanı bir suala çox ilişib qalmaq əvəzinə ilk instinktə daha çox güvənmək faydalıdır. Əgər bir variant dərhal “daha doğru kimi” hiss olunursa, onu uzun müddət şübhə altına almaq əvəzinə davam etmək daha yaxşı nəticə verə bilər.
Eyni zamanda vaxtı düzgün bölmək, çətin sualları axıra saxlamaq və stressi azaltmaq (dərin nəfəs almaq, panik etməmək) düzgün cavab seçmə ehtimalını xeyli artırır.
