Bakı, Azərbaycan — 20 may 2026-cı il tarixində WUF13 çərçivəsində Roundtable Room A zalında “The Rights of Persons with Disabilities Roundtable: What Will It Take to Move from Accessibility to Truly Inclusive Housing for All?” adlı beynəlxalq dəyirmi masa keçirilib.
QHT.az xəbər verir ki, 100-dən çox iştirakçının qatıldığı tədbir formal əlçatanlıqdan hər kəs üçün həqiqətən inklüziv mənzil yanaşmasına keçid məsələsinə həsr olunub. Dəyirmi masada hökumət nümayəndələri, BMT qurumları, əlilliyi olan şəxslərin təşkilatları, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri, şəhərsalma mütəxəssisləri, akademik dairələr və inkişaf tərəfdaşları iştirak ediblər.
Tədbirin əsas məqsədi mövcud əlçatanlıq standartları ilə real inklüziv şəhər mühitinin yaradılması arasında mövcud olan boşluğu müzakirə etmək idi. İştirakçılar universal dizayn prinsipləri nəzərə alınmadan aparılan qlobal urbanizasiya proseslərinin əlilliyi olan şəxslər üçün sistemli maneələr yaratdığını vurğulayıblar. WUF13 çərçivəsində yayımlanan rəsmi məlumatda da qeyd olunur ki, universal dizayn olmadan qurulan şəhərlər dünya əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi üçün davamlı baryerlər yaradır, sonradan həyata keçirilən uyğunlaşdırma işləri isə həm bahalı, həm də səmərəsiz olur.
Müzakirələr zamanı şəhər mühitinin sonradan uyğunlaşdırılması yanaşmasından əvvəlcədən planlaşdırılan universal dizayn yanaşmasına keçidin vacibliyi xüsusi vurğulanıb. Xüsusilə tikinti norma və qaydalarının islahatı, əlçatan və adekvat mənzilin təmin edilməsi üçün maliyyə alətlərinin yaradılması, əlilliyi olan şəxslərin təşkilatlarının prosesə yalnız məsləhətçi kimi deyil, həm də lider və birgə dizayn tərəfdaşı qismində cəlb olunması məsələləri diqqət mərkəzində olub. Bununla yanaşı, əlillik üzrə ayrılmış məlumatlardan istifadənin genişləndirilməsi və yerli hakimiyyət orqanlarının hesabatlılığının gücləndirilməsi də əsas müzakirə mövzularından biri olub.
Azərbaycan tədbirdə həm dövlət qurumları, həm də vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində təmsil olunub. Dövlət qurumları adından DOST İnklüziv İnkişaf və Yaradıcılıq Mərkəzinin direktoru Elnarə Ansari çıxış edib. Qeyri-hökumət sektorunu isə “Əlilliyi olan Şəxslər üçün Müstəqil Həyat Mərkəzi” İctimai Birliyinin sədri Aydın Xəlilov təmsil edib.
Aydın Xəlilov çıxışında əlillik üzrə etibarlı və ayrılmış məlumatların toplanmasının, eləcə də bu məlumatlardan qərarvermə proseslərində istifadənin vacibliyini vurğulayıb. O bildirib ki, keyfiyyətli statistika olmadan inklüziv infrastrukturun planlaşdırılması, resursların düzgün bölüşdürülməsi, mənzil siyasətinin formalaşdırılması və əlilliyi olan şəxslərin real ehtiyaclarının qiymətləndirilməsi mümkün deyil.
Aydın Xəlilov qeyd edib:
“Əgər əlilliyi olan şəxslər şəhər məlumatlarında görünmürsə, onlar şəhər siyasətlərində də görünməz qalırlar. Etibarlı və əlillik üzrə ayrılmış məlumatlar yalnız hesabat üçün deyil, real qərarların qəbul edilməsi üçün istifadə olunmalıdır. İnklüziv şəhər planlarda deyil, insanların gündəlik həyatında özünü göstərməlidir.”
Tədbirin yekunu olaraq bir neçə əsas istiqamət üzrə gələcək fəaliyyətlər müəyyənləşdirilib. Bunlara BMT-nin Əlilliyi olan Şəxslərin Hüquqları haqqında Konvensiyası ilə yerli tikinti qaydaları arasındakı boşluqların aradan qaldırılması üçün sübuta əsaslanan tövsiyələrin hazırlanması, inklüziv mənzil və əsas xidmətlər sahəsində yaxşı təcrübələrin toplanması, həmçinin şəhər göstəricilərindən istifadə etməklə əlillik inklüzivliyinin monitorinqi üçün praktik yanaşmaların hazırlanması daxildir. Bu istiqamətlər WUF13 tədbir məlumatında gözlənilən əsas nəticələr kimi də qeyd olunub.
Tədbirin əlilliyi olan şəxslər, onların təşkilatları və müvafiq tərəfdaşlarla birgə hazırlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyıb. Bu yanaşma “Bizim haqqımızda bizsiz heç nə” prinsipinin WUF13 beynəlxalq platformasında praktik tətbiqinə imkan yaradıb.
Tədbirdə bir daha vurğulanıb ki, inklüziv mənzil hüququ yalnız texniki əlçatanlıq məsələsi deyil. Bu hüquq eyni zamanda ləyaqət, bərabərlik, təhlükəsizlik və şəhər həyatında tam iştirak imkanları ilə birbaşa bağlıdır.
