Rusiyanın Novqorod Dövlət Universitetinin (NovDU) alimləri və bir qrup tədqiqatçı arterial sərtliyin ürək-damar xəstəliklərinin inkişafında mühüm rol oynayan amilin diaqnostikası ilə bağlı müasir klinik məlumatları ümumiləşdiriblər.
Editor.az xəbər verir ki, araşdırma nəticələrinə görə, elektron siqaretlər (veyp), artıq çəki və keçirilmiş COVID-19 infeksiyası 30 yaşdan aşağı şəxslərdə belə damarların vaxtından əvvəl qocalması sindromunu işə sala bilər.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, damarların qocalması qan dövranı sistemində struktur dəyişiklikləri ilə müşayiət olunur. Bu proses hüceyrə səviyyəsində endotelial disfunksiya ilə başlayır. Oksidativ stress və sistemli iltihab nəticəsində damarların genişlənməsini təmin edən azot oksidinin istehsalı azalır, eyni zamanda elastik lifləri parçalayaraq onları daha sərt kollagen toxuması ilə əvəz edən fermentlər aktivləşir.
Ağır hallarda, xüsusilə xroniki böyrək xəstəlikləri və ya ciddi metabolik sindrom fonunda damarların kalsifikasiyası prosesi baş verir. Bu zaman arteriyalar elastikliyini itirir və sərtləşərək normal funksiyasını yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir.
NovDU-nun Tibb İnstitutunun direktoru, tibb elmləri doktoru Vasili Çulkov bildirib ki, eyni yaşda olan insanlarda damarların bioloji yaşı genetika, ətraf mühit və həyat tərzindən asılı olaraq ciddi şəkildə fərqlənə bilər. Onun sözlərinə görə, son illərdə gənclərdə damarların sürətlə zədələnməsi ilə xarakterizə olunan EVA (Erkən Damar Qocalması) sindromuna daha tez-tez rast gəlinir.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, nikotin tərkibli veyplərdən istifadə edən gənclərdə damarların elastikliyi siqaret çəkməyən həmyaşıdları ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır. Maraqlıdır ki, bəzi göstəricilər üzrə elektron siqaret istifadəçilərinin damar vəziyyəti ənənəvi tütün çəkənlərdən də pis olub. Nikotin damarların daxili qatını təşkil edən hüceyrələrə birbaşa toksik təsir göstərərək onların normal fəaliyyətini pozur.
Araşdırmada COVID-19-un da damar sisteminə ciddi zərbə vurduğu vurğulanır. SARS-CoV-2 virusu sistemli iltihaba və damar endotelinin zədələnməsinə səbəb olur. Məlumata görə, xəstəliyin əsas simptomları keçdikdən sonra belə damar sistemində yaranan mənfi təsirlər aylarla davam edə bilər.
Alimlər qeyd edirlər ki, arterial sərtlik geri dönməz proses deyil və onun inkişaf sürətini azaltmaq mümkündür. Müasir antihipertenziv dərmanlar damar sərtliyini azaltmağa kömək etsə də, əsas rol həyat tərzinin dəyişdirilməsinə məxsusdur. Xüsusilə artıq çəkinin azaldılması və həftədə ən azı üç dəfə orta intensivlikli aerob məşqlərin həyata keçirilməsi damarların elastikliyinin yaxşılaşmasına müsbət təsir göstərir.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, gənclərdə damarların erkən qocalmasına səbəb olan üç əsas risk faktoru bunlardır:
“Nikotin tərkibli elektron siqaretlərdən istifadə;
Artıq çəki və piylənmə;
Keçirilmiş COVID-19 infeksiyası…”.
//Gülnarə Abasova, Editor.az
