1916-cı ildə Birinci Dünya Müharibəsinə girən Rumıniya, paytaxtı Buxarest də daxil olmaqla, ərazisinin bir hissəsini itirdi və Milli Bank da daxil olmaqla bir çox mühüm qurumlarını Yaşiyə köçürdü.
Həmin dövrdə bütün ərazisini itirmək riski ilə üzləşən Rumıniya, Milli Bankda saxlanılan qızıl ehtiyatlarını və digər qiymətli əşyalarını Rusiyaya göndərmək qərarına gəldi.
1916-cı ilin dekabrından 1917-ci ilin oktyabrına qədər bəzi zərgərlik və mədəni əsərlərlə birlikdə 91,5 ton qızıl gəmi ilə Moskvaya daşındı.
Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Rumıniya qızılını geri almağa çalışdı, lakin məsələ bu günə qədər uzandı.
Rumıniya Xarici İşlər Nazirliyi, ölkənin 1916-1917-ci illərdə təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar səbəbindən Rusiyaya göndərdiyi 91,5 ton qızıl ehtiyatının və bəzi zərgərlik və mədəni əsərlərin geri qaytarılması ilə bağlı davam edən məsələ ilə bağlı yazılı açıqlama verib.
Newscenter.az yerli mediaya istinadən bildirir ki, Avropa Parlamentinin (AP) 4 mart 2024-cü il tarixli qətnaməsini xatırladan bəyanatda Rusiyanın Rumıniya tərəfindən göndərilən qızıl və digər qiymətli əşyaları geri qaytarmalı olduğu qeyd edilir. Bəyanatda Rusiyanın ölkənin milli xəzinəsini qanunsuz olaraq ələ keçirdiyi iddia edilib.
Bəyanatda vəziyyətin Rusiya ilə həll edilməli olan bir məsələ olduğu və aşağıdakılar yer aldığı qeyd edilib:
O vaxt Rusiyaya təhvil verilənlərə Rumıniya Milli Bankının saxladığı qızıl ehtiyatları, eləcə də maddi və mədəni dəyərli əşyalar daxil idi. Bunların yalnız bir hissəsi geri qaytarılıb. Buna görə də, bu məsələnin həlli Rumıniya üçün son dərəcə vacibdir. Məsələ Rumıniya ilə Rusiya arasında siyasi gündəmdə ən vacib məsələlərdən biri olaraq qalır.
Bəyanatda Rumıniyanın iddialarını o vaxt imzalanmış protokollara əsaslandığı, xəzinənin Rusiya nümayəndələri tərəfindən qəbul edildiyini və Moskvaya çatdığını və bu protokolda Rusiyanın alınan xəzinənin Rumıniyaya qaytarılmasını öhdəsinə götürdüyü vurğulanıb.
Bəyanatda həmçinin qeyd olunur ki, Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Rumıniyanın Rusiyaya göndərilən qızıl ehtiyatları məsələsi tarix, arxiv, maliyyə, bankçılıq və incəsənət tarixi kimi sahələrdə hər iki tərəfdən mütəxəssislərin daxil olduğu Rumıniya-Rusiya Birgə Komissiyası tərəfindən təhlil edilir.
Bəyanatda əlavə olunur ki, 2003-cü ildə yaradılmış komissiya bir neçə dəfə görüş keçirib, lakin Rusiyanın Ukraynaya hücumlarından sonra onun işi dayandırılıb. Komissiya siyasi şərait imkan verdikdə birgə komissiyadan işini bərpa etməsini xahiş edib.
