Azərbaycanda turizmin inkişafına dair ilk dəfə ayrıca Dövlət Proqramının hazırlanması ölkənin iqtisadi diversifikasiya strategiyasında bu sahənin rolunun yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. 2026–2030-cu illəri əhatə edən proqram orta müddətdə turist axınının 5–6 milyon nəfərə çatdırılmasını hədəfləyir və bu məqsədə nail olmaq üçün konkret icra mexanizmləri ilə fərqlənir. Məsələ yalnız turist sayının artırılması deyil, eyni zamanda turizmin strukturunun dəyişdirilməsi və daha dayanıqlı iqtisadi təsir yaratmasıdır.
Son statistika göstərir ki, 2025-ci ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycana gələn turistlərin sayı 2,36 milyon nəfər olub və bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə cüzi azalma deməkdir. Qlobal miqyasda turizm axınlarının pandemiyadan sonra bərpa mərhələsini hələ tam başa vurmadığı, geosiyasi risklər, aviadaşımaların maya dəyəri və regional qeyri-sabitlik kimi faktorların təsir göstərdiyi bir dövrdə bu dinamika regional kontekstdə diqqətəlayiqdir. Dünya Turizm Təşkilatının son hesabatlarına əsasən, bir çox ölkələrdə artım templəri qeyri-bərabərdir və əsas rəqabət artıq kəmiyyət yox, keyfiyyət üzərində qurulur.
Bu baxımdan Azərbaycanın Dövlət Proqramında hava məkanının liberallaşdırılması və beynəlxalq hava əlaqələrinin genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qlobal təcrübə göstərir ki, açıq səma siyasəti tətbiq edən ölkələrdə turist axını orta müddətdə 20–40 faiz arta bilir. Gürcüstan və Balkan ölkələri bu modeldən istifadə edərək bir neçə il ərzində həm turist sayını, həm də turizm gəlirlərini artırmağa nail olub. Azərbaycanda turistlərin 76 faizinin hava nəqliyyatından istifadə etməsi bu istiqamətin prioritet seçilməsinin rasional əsasını göstərir.
Digər mühüm məqam turizmin tematik diversifikasiyasıdır. Qastronomiya, sağlamlıq, qış və ekoturizm kimi istiqamətlərin ön plana çəkilməsi qlobal turizm tendensiyalarına uyğundur. Son illər dünya üzrə turistlərin xərcləmə davranışı dəyişib və daha çox yerli mətbəx, təbiətə yaxınlıq və sağlamlıq yönümlü xidmətlərə üstünlük verilir. Azərbaycan bu baxımdan coğrafi və mədəni üstünlüklərə malikdir. Xüsusilə regionlarda turizm məntəqələrinin nəqliyyat əlçatanlığının artırılması və mikro sahibkarlığın dəstəklənməsi daxili iqtisadi dövriyyəni genişləndirə və regional məşğulluğa müsbət təsir göstərə bilər.
Statistika turist bazarlarının tərkibində də dəyişiklik olduğunu göstərir. İsrail, Çin, Yaponiya və Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələn turistlərin sayında artım qeydə alınıb. Bu, Azərbaycanın təkcə ənənəvi bazarlara yox, yeni hədəf regionlara yönələn tanıtım strategiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Avropa İttifaqı ölkələrindən gələnlərin sayının artması isə yüksək xərcli turist seqmentinin formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir. Qlobal statistikaya görə, Avropa turistləri orta hesabla daha uzunmüddətli qalma və daha yüksək xərcləmə ilə seçilir.
