Azərbaycanın dövlət şirkəti SOCAR-ın Afrika qitəsinə strateji müdaxiləsi, Bakının Xəzər dənizindən kənarda qlobal "super-operator"a çevrilmək hədəfinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Afrika ÜDM-nin 85%-ni formalaşdıran karbohidrogen sektoru həm böyük mənfəət, həm də ciddi geosiyasi risklər vəd etsə də, SOCAR-ın Davosdakı son gedişləri şirkətin artıq bu riskləri idarə etməyə hazır olduğunu göstərir.
"Baleine" Layihəsi: Niyə İndi və Niyə Kot-d’İvuar?
SOCAR-ın "Eni" ilə imzaladığı pay bölgüsü sazişi təsadüfi deyil. Kot-d’İvuar hazırda Qərbi Afrikanın ən sabit və sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatlarından biridir. "Baleine" yatağı isə 2,5 milyard barellik ehtiyatı ilə qitənin son onillikdəki ən böyük kəşflərindən sayılır.
SOCAR bir neçə il əvvəl Fransanın "TotalEnergies" şirkəti ilə Kot-d’İvuarda MTQ layihəsindən çıxsa da, 2026-cı ildəki qayıdışı daha fərqlidir. Bu dəfə şirkət sadəcə treyder kimi deyil, birbaşa hasilatçı tərəfdaş kimi masadadır.
İnvestisiya Həcmi
"Eni"nin 2027-ci ilə qədər layihəyə 10 milyard dollar investisiya yatıracağı mühitdə SOCAR-ın 10%-lik payı, Bakının qlobal maliyyə və texnoloji transferlərdə aktiv iştirakçı olması deməkdir.
SOCAR-ın strategiyası yalnız xammal çıxarmaqdan ibarət deyil. Şirkət "Xəzər modelini" – yəni hasilatdan yanacaqdoldurma məntəqəsinə qədər olan zənciri Afrikada tətbiq edir:
Konqo Respublikasındakı neft emalı zavodunun modernləşdirilməsi SOCAR-a regionda hazır neft məhsullarının satışına nəzarət etmək imkanı verir.
Logistik Mərkəz: Beninin Kotonu limanındakı terminal SOCAR-ın daxili bazarlara (məsələn, dənizə çıxışı olmayan Burkin-Faso) yanacaq tədarükü üçün plasdarm rolunu oynayır.
Rəqabət Meydanı: Çin Nəhəngləri və Qərb Korporasiyaları
SOCAR Afrikada tək deyil. Bazar hazırda kəskin rəqabət altındadır:
Pekin "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü ilə infrastruktur və maliyyə dəstəyi təklif edərək qitənin ən böyük investoruna çevrilib.
Qərb (Eni, Vitol): Avropa şirkətləri daha çox texnoloji üstünlük və "net-sıfır" emissiya hədəfləri ilə (məsələn, "Baleine" Afrikanın ilk xalis sıfır emissiyalı yatağıdır) rəqabət aparır.
SOCAR burada "Eni" ilə tərəfdaşlıq edərək həm Qərbin texnologiyasına, həm də qitənin zəngin resurslarına çıxış əldə edir.
Afrikada enerji layihələrinin icrası ciddi sınaqlarla müşayiət olunur:
Sahel zonasında və Qvineya körfəzində artan radikalizm və piratlıq infrastrukturun mühafizəsini çətinləşdirir.
İnstitusional zəiflik və qanunvericilikdəki qeyri-sabitlik investisiyaların geri qayıtma müddətini uzada bilər.
SOCAR bu riskləri azaltmaq üçün Qvineya-Bisau kimi yüksək riskli təkliflərdən imtina edərək, yalnız güclü tərəfdaşların olduğu sabit zonalara (Kot-d’İvuar, Misir) fokuslanması da bu baxımdan təsadüfi deyil.
Afrika Bakı üçün Nə Vəd Edir?
SOCAR-ın Afrikada aktivləri Azərbaycanın enerji portfelini Avropa kəmərlərindən (Cənub Qaz Dəhlizi) kənara çıxararaq qlobal miqyasa çıxardır.
2059-cu ilə qədər rentabelliyi proqnozlaşdırılan layihələr Bakı üçün uzunmüddətli valyuta axını və beynəlxalq enerji idarəçiliyində daha güclü söz sahibi olmaq imkanı yaradır.
N.Təbrizli
