Son onilliklərdə qlobal istiləşmə meyillərinə baxmayaraq, müasir iqlim ümumilikdə dinozavrlar dövrü ilə müqayisədə xeyli soyuqdur. Alimlər bunun səbəbləri barədə müzakirələr aparırlar, lakin zaman keçdikcə bu tapmacaya yeni elementlər əlavə olunur...
Poliqon xəbər verir ki, DailyGalaxy nəşrinin yazdığına görə, bu yaxınlarda dərc olunan bir tədqiqat okeanda kalsium səviyyəsinin kəskin azalmasının Yer kürəsinin dinozavrlar dövründəki qlobal "istixana" vəziyyətindən bu günkü qütb buzlaqları olan soyuq dünyaya keçidində mühüm amil ola biləcəyini əsaslandırılmış şəkildə irəli sürür.
Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu dinozavrların məhvindən bəri okeandakı kalsium səviyyəsinin necə dəyişdiyini geoloji məlumatlar əsasında izləyib və kaynozoy erası ərzində onun konsentrasiyasının yarıdan çox azaldığını müəyyən edib.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi doktor Devid Evansın sözlərinə görə, dinozavrlar dövründə kalsiumla zəngin olan okean karbonu daha zəif saxlayırdı. Karbon isə karbon qazı və metan kimi istixana qazlarının əsas elementidir.
Beləliklə, dəniz suyunda kalsiumun miqdarı azaldıqca, okeanlar daha çox karbon udmağa başlayıb və atmosferdə karbon qazının konsentrasiyası aşağı düşüb. Bu isə qlobal soyuma prosesini hərəkətə gətirib.
Okeanlar niyə kalsium əvəzinə karbon toplamağa başladı?
Professor Yair Rozentalın izahına görə, kalsium konsentrasiyasının azalması ən çox ehtimal ki, okean dibinin yayılmasının - yeni okean qabığının formalaşmasına səbəb olan tektonik prosesin - zəifləməsi ilə bağlıdır. Sadə dillə desək, Yer qabığının dərin qatlarından dəniz suyuna xeyli az kalsium daxil olmağa başlayıb.
Lakin bu proses təkbaşına suda karbonun yığılmasını başlada bilməzdi. Burada dəniz orqanizmləri əsas rol oynayıb. Suda kalsiumun azalması onları qabıq və skeletlərini formalaşdırmaq üçün alternativ "tikinti materialları" axtarmağa məcbur edib.
Təkhüceyrəli dəniz orqanizmlərinin fosilləşmiş qabıqlarının kimyəvi tərkibinin analizi göstərir ki, bu orqanizmlər tikinti materialı kimi karbonu fəal şəkildə istifadə etməyə başlayıblar. Nəticədə atmosferdən okeana daxil olan karbon qazı dəniz canlılarının ehtiyacları üçün sərf olunub və yenidən atmosferə qayıtmayıb.
Nəhayət, bu xırda dəniz orqanizmlərinin fiziologiyasındakı xüsusiyyətlər 66 milyon il ərzində planetar iqlimdə nəhəng dəyişikliklərə səbəb olub.
Poliqon.info
