Bakı, 18 fevral — Azadmedia.az
MƏXVİ DEYİL, MƏCHUL DÜŞÜNCƏLƏRİN TƏRCÜMANI
Bəlkə də 3 il keçib. Kitabın nəşr tarixindən isə 4 il keçib, bu məlumdur. Ancaq, kitabın Sumqayıt Poeziya Evindəki təqdimat törənindən ya 2 ya da 3 il keçib. Bu zaman kəsiyində Elnurun “Susmağın dili”ni bir dəfə əvvəldən-sona oxumuşam, bir neçə dəfə isə varaqlamışam. Çünki bu əsər haqqında fikirlərimi bölüşmək həmişə mənim üçün prioritet olaraq qalıb. Sözün düzü bir dəfə bir məqalə də yazmışdim, ancaq, məqaləni bilgisayarın yaddaşında saxlamaq əvəzinə “silinsin” düyməsini basdım. Düz 1 il bu mövzuya qayıtmadım. Mən də belə şeylər olur. Bir dəfə toxunduğum mövzuya bir daha qayıtmağım əzab olur. Bu kitaba, bu müəllifə və onun poetik dünyasına qayıtmalı idim. Çünki, bu şeriyyat lirik ritmlər olsa da, içərisində “sosrealizm” prinsiplərindən arınmış milli ədəbi düşüncələr vardır. Elnur özü də imanlı-ixlaslı gəncdir. Elnur Məxvi klassik Azərbaycan poeziyasının ənənələrini qoruyaraq, çağdaş bədii təfəkkürlə onları yenidən ifadə etməyə çalışır. Onun şeirlərində sadə, lakin dərin mənalı ifadələr, müasir insanın daxili təlatümləri, simvolik obrazlar və metaforalar geniş yer tutur. Məsələn:
“…hardasa gizlənib sevgi
hansısa bir daşın altında,
hansısa quyunun dibində…
… yayın istisində yanıb alışıb,
Payız küləyində solub-saralıb;
uçulmuş, dağılmış daxma kimdir...”
Burada poetik obrazlar həm ümid, həm də dirçəliş simvoludur. Şairin poetik dili emosionallığı ilə oxucunun duyğularına toxunur. Mövzu dairəsi, poetik diapozonu sətirdən-sətirə, misradan-misraya genişlənən şairin lirikası qəlbəyatımlıdır. Elnur Məxvinin şeirlərində əsas mövzular ədəbi prosesə öz təsirini göstərəcəkdir. Vətən və torpaq sevgisi, xüsusilə Qarabağ müharibəsi və azadlıq ruhu ilə bağlı şeirlərində xalqın kollektiv yaddaşına söykənən motivlər var.
İnsan və zaman anlayışı Məxvi üçün həm keçici, həm də mənəvi sınaq vasitəsidir.
“dəftərimdə yazmadığım şeirlərin kölgəsi var”
Sevgi və ruhani bağlılıq Elnurun poeziyasında daha aktiv işarələmələrlə zəngindir. Onun sevgi şeirləri sırf romantik deyil, daha çox fikir və duyğu harmoniyasına əsaslanır.
“gəl yandıraq ömür şamın
kükəklərdən uzaqlarda.”
Elnur Məxvinin poetikasında metafora – “zamanın qılıncı”, “sükutun qanadı” kimi ifadələr , simvolizm – işıq, külək, quş, torpaq kimi rəmzlər, alliterasiya və assonans – səs harmoniyası ilə ritmik axıcılıq yaradır, təkrirlər – duyğunun intensivliyini artırır.
Məxvi poeziyası egzistensial suallar doğurur: “İnsan kimdir?”, “Həyatın mənası nədir?”, “Ruh nəyə bağlıdır?”. Bu, onu sırf romantik şair yox, düşünən lirik şair səviyyəsinə yüksəldir. Elnur Məxvi poeziyası səmimilik, duyğu dərinliyi və milli-mənəvi köklərlə bağlılığı ilə seçilir. Onun şeirlərində həm xalq poeziyası ünsürləri, həm də modern poetik yanaşmalar harmonik şəkildə birləşir. Elnur Məxvinin poeziyasında Allaha xitab onun lirikasının ən dərin və mənəvi qatlarını açır. Bu istiqamət onun şair kimi mənəvi dünyagörüşünü, ruhani təmizliyə can atmasını və yaradıcı varlığın ilahi qaynaqlarla bağını göstərir.
Aşağıda bu mövzu ətrafında elmi və bədii təhlil təqdim edirəm. İlahi axtarışın poetik təbiəti Elnur Məxvi üçün Allah sadəcə dini anlayış deyil — bəşəri varlığın mənəvi mərkəzi, həqiqətin son nöqtəsidir. Onun şeirlərində Allaha xitab bir dua, bir etiraf və eyni zamanda ruhun danışığı kimi səslənir.
“bir az ağdan vardı, qaradan vardı
onda heç nə yox idi
Yaradan vardı....”
Bu misralarda Allahla münasibət insan–Yaradıcı dialoqu şəklində qurulur. Şairin susqunluğu – Allaha yönələn iç səsi, dua formasında poetikləşir. Şairin xitab forması və dua üslubu da marqlı mənzərə açır. Elnur Məxvi tez-tez birbaşa müraciət (xitab) formalarından istifadə edir:
• “Ey Rəbbim...”
• “Sən bilirsən...”
• “Yalnız Sən görürsən...”
Bu formalar klassik münacat ənənəsinin çağdaş təzahürüdür. Lakin Məxvinin xitabı təmtəraqlı deyil — səmimi, sadə, amma çox dərin mənalıdır.
Onun şeirlərində dua poetik formaya çevrilir, söz bir növ ruhani ibadət funksiyası daşıyır.
“Allahdan altda nə varsa yalandı..
... Allahın yazdığı yazıdı gülüm... .”
Burada Allaha xitab həm daxili etiraf, həm də təslimiyyət forması alır. Günah, bağışlanma və insan–Tanrı münasibətlərinə də münasibəti maraq kəsb edir. Elnur Məxvinin poeziyasında insan zəif, amma aydınlanmağa çalışan varlıq kimi təsvir olunur. O, öz səhvlərini Tanrı qarşısında etiraf edir, bağışlanma diləyir. Sükutu bəzən o, Allahın təcəllası kimi təqdim edir. Yəni Tanrı danışmır, amma hər şeydə hiss olunur — bu, Məxvinin ilahi təfəkküründə mistik səssizliyin fəlsəfəsidir. Məxvi üçün Allaha xitab təkcə ibadət deyil — sevgidir. O, Tanrını həm Yaradan, həm də Rəhman kimi görür. Bir az da , sufi düşüncəsinə yaxın bir yanaşma sərgiləyir. Burada ilahi eşq motivi aydın duyulur. “Zikr”, “pıçıltı”, “nəfəs” kimi sözlər sufi təfəkküründən gələn ruhani enerji daşıyır. Elnur Məxvi poeziyasında Allaha xitab bəzən sual formasında olur. Bu suallar cavab gözləmir, əksinə təfəkkür oyadır.
“sevirəm şan-şöhrəti, xoşlanıram paradan
ancaq anlamıram ki, Sənsən onu pay edən...”
Bu tip suallar şairin egzistensial düşüncələrini əks etdirir. Allah burada həyatın mənasını dərk etmənin açarı kimi qəbul olunur. Elnur Məxvinin poeziyasında Allaha xitab klassik münacat ənənəsinin müasir davamıdır, səmimi, fəlsəfi və introspektiv xarakter daşıyır, dua, eşq və düşüncə sintezindən yaranan mənəvi poeziyadır, Tanrı anlayışını həm dini, həm də bəşəri və ruhi dəyərlər kontekstində təqdim edir.
Prof. Dr Qalib Sayılov
