Bəzi heyvanlar viruslara və ya xərçəngə qarşı yüksək davamlılığı ilə alimləri heyrətləndirdiyi halda, başqa bir canlı isə tipik qocalma əlamətləri göstərmədən yaşlana bilmə qabiliyyəti ilə elmi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib.
Editor.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, söhbət Orta Şərqin qayalı səhralarına məxsus qızılı tikanlı siçandan gedir. Yale School of Medicine-in tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, bu növ vəhşi təbiətdə beş ilə qədər yaşaya bilir. Bu isə adətən doqquz aydan artıq ömür sürməyən adi siçanlarla müqayisədə altı-yeddi dəfə daha uzun müddətdir. Tədqiqatın nəticələri Science Advances jurnalında dərc olunub.
Yale University-nin patoloji üzrə professoru və araşdırmanın baş müəllifi Vishwa Deep Dixit bildirib ki, bəzi qızılı tikanlı siçanlar səhrada beş ilə qədər yaşaya bilir və bu, yalnız müşahidə edilən faktlara əsaslanır.
Araşdırmaya görə, təkcə uzunömürlülük deyil, həyat keyfiyyəti də diqqətəlayiqdir. Bu siçanlar qocalıq dövründə belə aktiv qalır, qida axtarır və yırtıcılardan yayınmağı bacarırlar. Alimlər bu “zərif qocalma”nı izah edə biləcək bir neçə mühüm xüsusiyyət müəyyən ediblər.
İlk olaraq, qızılı tikanlı siçanlar dəri yaralarını iz qoymadan sağalda bilir və bu qabiliyyəti yaşlı dövrdə də qoruyub saxlayırlar.
İkincisi, immun sisteminin mühüm orqanı olan və əksər onurğalılarda yaş artdıqca sürətlə zəifləyən timus vəzi bu növdə demək olar ki, dəyişməz qalır. Professor Dixitin sözlərinə görə, hətta çox yaşlı fərdlərdə belə timus vəzi həm struktur, həm də funksional baxımdan sağlam qalır.
Üçüncü xüsusiyyət isə yaşlı heyvanlarda yaddaş və öyrənmə qabiliyyətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləməməsidir.
Tədqiqatçılar həmçinin yaş artdıqca xroniki iltihabın yüksəldiyi yağ toxumasını da araşdırıblar. Onlar küsterin zülalını kodlaşdıran genin aktivliyində artım müşahidə ediblər. Bu zülal zədələnmiş proteinlərin orqanizmdən uzaqlaşdırılmasına kömək edir və məməlilərdə daha aşağı iltihab səviyyəsi, eləcə də uzun ömürlə əlaqələndirilir.
Adi laboratoriya siçanlarına küsterin tətbiq edildikdə, yaşla bağlı motor funksiyalarının zəifləməsi ləngiyib və xroniki iltihab əlamətləri azalıb. Alimlər oxşar təsirləri insanın immun hüceyrələrində də müşahidə ediblər. Araşdırmanın aparıcı müəllifi Hee-Hoon Kim küsterinin yaşla bağlı dəyişikliklərə qarşı davamlılıqda əsas amillərdən biri olduğunu bildirib.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu prosesdə təkamül mühüm rol oynayıb. Qızılı tikanlı siçanlar gündüz aktivdir, bu isə rəqabəti və gecə yırtıcılarının riskini azaldır. Onlar zəhərlərə qarşı davamlıdır və uzunmüddətli aclığa dözə bilirlər ki, bu da enerji sərfiyyatını minimuma endirir. Balaları daha inkişaf etmiş vəziyyətdə doğulur və onlara qulluq bir neçə dişi arasında bölüşdürülür.
Bütün bu amillər növün sağqalma şansını artırır və təbii seçmənin sağlam qocalma mexanizmlərini gücləndirməsinə şərait yaradır.
Alimlər hesab edirlər ki, insanlarda da oxşar metabolik yollar mövcud ola bilər, lakin onlar passiv vəziyyətdədir. Məsələn, küsterin kimi zülallar vasitəsilə bu mexanizmləri təhlükəsiz şəkildə aktivləşdirmək mümkün olsa, bu, sağlam ömür müddətini uzadan yeni dərmanların hazırlanmasına yol aça bilər.
//Gülnarə Abasova, Editor.az
